صدف هاي مرواريدساز خليج فارس در آستانه نابودي

افزايش روزافزون آلودگي خليج فارس به مواد نفتي و شيميايي، دو کفه اي هاي مرواريد ساز خليج فارس را در آستانه نابودي قرارداده است.
دکتر محمدرضا فاطمي، مدرس دانشگاه و بيولوژيست دريايي، در گفت و گو با قلم سبز ايران با اعلام اين مطلب گفت: "تا چند دهه قبل سواحل جنوبي ايران در منطقه خليج فارس حدفاصل بندرعباس تا بندر بوشهر تماما پوشيده از صدف هاي مرواريدساز بود و هزاران نفر از راه صيد مرواريدها امرارمعاش مي کردند درحالي که امروز در منطقه بوشهر به دليل توسعه صنايع نفتي و پتروشيمي و افزايش آلودگي ها ديگر حتي يک صدف هم وجود ندارد."
وي افزود: "درحال حاضر اطراف جزيره کيش، لاوان، هندورابي و جزيره نخيلو تنها مکان زيست دو کفه اي هاي مرواريدساز است که صيد مرواريد در اين مناطق هم به شدت کاهش يافته است."
به گفته اين مدرس دانشگاه دو کفه اي هاي داراي ارزش اقتصادي را از دو نوع بزرگ به نام سديفي و نوع کوچک مرواريدساز به نام محار عنوان کرد و خاطرنشان ساخت: "ذخاير صدف سديفي که براي استفاده از پوسته تزئيني آن صيد مي شود به شدت کاهش يافته است به همين دليل مرکز تحقيقات موسسه شيلات در صدد تکثير مصنوعي اين نوع صدف در بندرلنگه و رهاسازي بچه صدف ها به دريا به منظور جلوگيري از انقراض نسل هاست."
فاطمي، عدم رعايت ضوابط زيست محيطي و تخليه پساب ها و فاضلاب هاي صنايع نفتي و پتروشيمي به دريا را عامل اصلي نابودي صدف هاي مرواريدساز خليج فارس عنوان کرد.

www.irangreenpen.org

ماهی علیه آلزایمر

تحقيقات جديد نشان مي دهد خوردن ماهي، حداقل يك روز در هفته موجب مي شود در سنين پيري همچنان از قدرت فكر و حافظه بالايي برخوردار باشيد. تحقيقات بر روي 4 هزار سال خورده ساكن شيكاگو نشان داد كه تمام آن ها قسمتي از قدرت فكر و حافظه خود را بر اثر كهولت سن از دست داده اند. اما قدرت فكر و حافظه افرادي كه در طول هفته يك وعده ماهي مصرف مي كردند، 10درصد كمتر و افرادي كه دو وعده مصرف مي كردند
    13 درصد كمتر از ديگران، دچار كاهش قدرت فكر و حافظه شدند. به اين معني كه از نظر قدرت فكري و حافظه 3 تا 4 سال جوان تر بودند. تحقيقات قبلي نشان داد كه اسيدهاي چرب اساسي در مغز كه در تركيب OMEGA3 وجود دارند به وفور در ماهي يافت مي شود. و همين امر تأثير ماهي را بر روي افرادي كه آزمايش شده اند توجيه مي كند. سالخوردگان بالاي 65 سال شهر شيكاگو به مدت 6 سال تحت نظر بوده اند و در طول تحقيقات، 4 تست كه شامل كندي و سرعت ذهن و دقت بود انجام دادند. رژيم غذايي آن ها توسط محققان مورد مطالعه قرار گرفت و نشان داد سالخوردگاني كه اسيد چرب OMEGA3 مصرف كرده اند، ارتباط بهتري بين نورون ها و سلول هاي مغزي آن ها به وجود آمده است. تحقيقات قبلي نشان داد كه چربي OMEGA3 در پيشرفت مهارت هاي فكري و رفتاري نه تنها در افراد سالخورده بلكه در تمام گروه هاي سني مؤثر است. تحقيقاتي كه توسط
    Bernard Gesch و همكارانش انجام و در سال 2002 منتشر شد، نشان داد مصرف ويتامين، مواد معدني و اسيدهاي چرب توسط زندانيان، رفتارهاي خشن را در آن ها كاهش مي دهد. همچنين مصرف ماهي در سلامت قلب مؤثر است. پزشكان پيشنهاد مي كنند به طور متوسط يك سوم از وعده غذايي در طول هفته به ماهي اختصاص داده شود.
    

اقيانوس ها بی ماهي می شوند

اگر بخواهید با همین سرعت از اقیانوس ها ماهیگیری کنید و اصلا به این موجودات بی گناه و آینده آنها را جدی نگیرید، به زودي اقيانوس ها خالي از ماهي خواهند شد.
سازمان جهانی محیط زیست می گوید که هر ساله 80 ميليون تن ماهي و ديگر جانداران دريايي از اقيانوس ها صيد مي شوند.
چنانچه قوانين شديدي براي مقابله با ماهیگیری در آب های آزاد پیدا نشود، به زودي نسل ماهي ها از بين خواهد رفت.
بر خلاف هشدارهایی که هر روزه از خبرگزاری های و روزنامه ها به گوش می رسد، منفعت هاي مالي حاصل از صيد ماهي ها بر منفعت هاي زيستي غلبه كرده و انتظار مي رود وضعيت ماهي ها در آينده بحراني تر شود.

آیا هشت پا واقعا آدم می خورد؟

زمانی که دانشمندان بررسی های خود بر روی هشت پای بزرگ گرفته شده توسط یک ماهی گیر در سال 1999 آغاز کردند، این کار خیلی هم ساده نبود، چون درون روده های این هشت پا 3 بازوی ریز شده انسان و 12 منقار وجود داشت که البته به جز این، مقداری ماهی خرد شده نیز موجود بود.
چون این هشت پای عظیم الجثه همه چیز های خورده شده را خوب خیسانده بود، دانشمندان از آن زمان به بعد نتوانستد هویت موجودات خورده شده را به درستی شناسایی کنند.
تا کنون هیچ متخصصی بر روی هشت پاهای زنده بررسی نکرده و همه تحقیقات بر روی هشت پاهای مرده انجام شده است، اما در این میان گفته می شود هشت پای غول پیکر ماده ای که به تازگی در نیوزلند شکار شده، بقایایی از بدن انسان ها را درون خود جای داده است.

آکواريوم ماهِي هاِي آب هاِي شِيرِين

 

فصل اول

ماهِي واختصاصات آن

 

 

 

ماهِي چِيست ؟

ماهي ها اولِين مهره دارانِي هستند که در روِي زمي ن به وجود آمده اند.حدود 320  ميليون سال پِيش ، ِيعنِي زمانِي که عصر طلاِيِي ماهي ها به حساب مي آمد و آبزِيان بهترِين و پِيشرفته ترِين موجودات زنده دنِيا را تشکِيل مي دادند ، تراکم و گسترش ماهي ها دراوج خود قرار داشت .اولِين ماهياني که در سطح زمي ن بوجود آمدند ماهي ها بدون آرواره بودند که فسِيلهاِي آنان در رسوبات دوره دونِين Devonian ِيافت مي شوند.پس از آن در همي ن دوره ماهي ها آرواره دار اولِيه از جمله ماهي ها غضروفِي که در واقع اجداد اصلِي کوسه ماهِيان امروزِي هستند به وجود آمدند .در اواخر دوره دونِين ، ماهي ها استخوان دار اولِيه در روِي زمي ن ظاهر شدند .ماهي ها امروزِي انواع تکامل ِيافته اِي هستند که در طول اعصار ا ز تغِيِيرات تکاملِي اِين ماهي ها به وجود آمده اند .

 

از نظر تقسِيم بندِي جانورِي ، ماهي ها اولِين گروه مهره داران را تشکِيل مي دهند .اِين جانوران عموما خونسرد و داراِي ستون فقرات ، برانشِي و باله مي باشند که در آب زندگِي مي کنند و اکسِيژن مورد نِياز خود را از آن مي گِيرند.البته در محِيط زِيست ماهي ها ، جانوران دِيگرِي مانند پستانداران آبزِي از قبِيل نهنگ آبِي، دلفِين ها و خزندگان مانند لاک پشت آبِي ، و نِيز انواع بِي مهرگان مانند صدفها ، مي گوها و غِيره نِيز زندگِي مي کنند که با ماهي ها کلا جزو آبزِيان قلمداد مي شوند .علم مطالعه و شناسايي ماهي ها را ماهِي شناسِي ِيا اِيکتِيولوژِي Ichthyoiogy مي گوِيند .

 

اگر چه زمان حاضر دِيگر عصر طلايي ماهي ها نِيست ، با وجود اِين امروز هم ماهي ها قسمت عمده مهره داران را بوجود مي آورند.در حال حاضر بِيش از 20000گونه از انواع مختلف ماهِي در آب هاِي دنِيا زندگِي مي کنند و برخِي از دانشمندان معتقدند که حدود 40 هزار گونه ماهِي دردنِيا وجود دارد .در مقاِيسه با تعداد گونه هاِي ماهي ها ، کل تعداد گونه هاِي شناخته شده پرندگان 8600عدد ، پستانداران 4500 عدد ، خزندگان 6000 عدد و دوزِيستان 2500 عدد مي باشد .بنابراِين از 37600 گونه انواع مهره داران زنده شناخته شده در مجموع 6/42 درصد آنها را ماهي ها تشکِيل مي دهند ، در صورتِي که پستانداران 12 درصد ، پرندگان 9/22 درصد خزندگان 16 درصد و دوزِيستان 6/6 درصد آنها را تشکِيل مي دهند .

 

علاوه بر گسترش و تنوع گونه ها ، شکل و اندازه ماهي ها نِيز بسِيار متفاوت است .برخِي از انواع کوسه ماهي ها تا 21 متر طول و 25 تن وزن مي رسند در صورتِي که برخِي از ماهي ها تزيينِي وقتِي طول آنها کمي بِيشتر از ِيک سانتِيمتر است بالغ مي شوند ، ماهِي گوپِي کوتوله Mistchthys وقتِي به طول 12 مي لِيمتر مي رسد بالغ مي گردد ، در حالِي که فِيل ماهِي درِياِي خزر که تا وزن 1471 کِيلوگرم هم صِيد شده است در 20 سالگِي بالغ مي شود .

 

درحال حاضر بِيش از 71 درصد سطح زمي ن را آب تشکِيل مي دهد ؛.ِيعنِي از 510 ميليون کِيلومتر مربع وسعت زمي ن حدود 361  ميليون کِيلومتر مربع آن را آب پوشانِيده است .از 149  ميليون کِيلومتر مربع خشکِي نِيز حدود 5/3  ميليون کِيلومتر مربع آن را آب هاِي داخلِي تشکِيل مي دهند .درهمه اِين آبها ِيعنِي از آب هاِي بسِيار سرد اقِيانوس منجمد شمالِي با درجه حرارت زِير انجماد تا چشمه هاِي آب گرم با حرارت حدود 40 درجه سانتِيگراد( چشمه هاِي آبگرم اطراف بندر عباس) ، و نِيز از آب هاِي شِيرِين بسِيار نرم تا آبهاِي شور که حتِي تخم مرغ در آنها شناور مي گردد ماهي ها زندگِي مي کنند .اِين جانوران همچنِين درغارهاِي تارِيک و اعماق بسِيار زِياد اقِيانوسها که داراِي تارِيکِي مطلق و فشار بِيش از 1100 اتمسفر است زندگِي مي کنند .حد ارتفاع شناخته شده زِيست ماهي ها از 5000 متر بالاِي سطح درِيا تا 11000 متر زِير سطح درِيا متفاوت است .

 

 

تنوع ماهي ها :

ماهي ها از نظر زندگِي کردن در آب ،تنفس با برانشِي و حرکت با باله ها مشابه هم هستند ولِي از نظر شکل ظاهرِي ، ساختمان بدن ، اندازه و گسترش زمانِي و مکانِي به حدِي متنوع هستند که براِي شناسايي کلِي آن ها احتِياج به طبقه بندِي خاصِي مي باشد .تاکنون کوششهاِي زِيادِي براِي طبقه بندِي ماهي ها انجام شده و سبک و روش هاِي متفاوتِي توسط ماهِي شناسان ارائه گردِيده است .درطبقه بندِي ماهي ها ، معمولا آنهايي که به ِيکدِيگر شباهت دارند در ِيک گروه قرار گرفته و هر گروه نِيز تقسِيم بندِي هاِي دِيگرِي در داخل افراد خود دارند .

 

به طور کلِي ماهي ها زنده امروزِي را به سه گروه تقسِيم مي کنند که عبارتنداز:

1- ماهي ها بدون آرواره ِيا Agnatha

2- ماهي ها غضروفِي ِيا Chondrichthys

3- ماهي ها استخوانِي ِيا Osteichthys

 

به طور کلِي ماهي ها در تقسِيمِ بندِي خود داراِي 3 کلاس (رده)، 6زِير کلاس ، 44 راسته 40 زِير راسته ، 251 خانواده و بِيش از 25000 گونه و زِير گونه مي باشند .

 

 

ساختمان بدن ماهي ها

از آنجا که براِي شناسايي ماهي ها لازم است علاقه مندان به نگهدارِي ماهي هاي تزيينِي مختصرِي درمورد ساختمان بدن و اختصاصات تشرِيحِي آن ها آگاهِي داشته باشند ، لذا در اِينجا به طور خلاصه به شرح پاره اِي از اِين اختصاصات مي پردازِيم (شکل 1 اختصاصات ساختمانِ خارجِي ماهِي را نشان مي دهد ):

 

 

1- شکل بدن

به طور کلِي ماهي ها دوکِي شکل و برش عرضِي آن ها بِيضِي شکل است .با وجود اِين شکل عمومي برخِي از ماهي ها ممکن است کروِي ، مارمانند ، پهن ، نخ مانند، نوارِي ، پهن کشِيده و غِيره باشد .

 

 

2- پوشش بدن

بدن ماهي ها از پوست نسبتا سختِي پوشِيده شده است که گاهِي جدا کردن آن مشکل مي باشد .اِين پوست درداخل سوراخهاِي بدن ماهِي نِيز نفوذ کرده و روِي کره چشم را هم مي پوشاند .قسمتِي از آن که روِي چشم قرار مي گِيرد داراِي رنگ شفاف مي باشد .فلس ها که درواقع حفاظت پوست ، عضلات و اعضاي داخلِي بدن را به عهده دارند، در داخل پوست قرار دارند .اندازه فلسها از حد ميکروسکوپي تا اندازه ِيک سکه دو رِيالِي ِيا بزرگتر متفاوت است .تعداد فلسهاِي روِي ِيک ردِيف گرد دور بدن و همچنِين تعداد فلسهاِي روِي خط جانبِي ماهي ها ِيک گونه معمولا مساوِي بوده و اکثرا در طبقه بندِي ماهي ها نِيز از آن استفاده مي شود .از نظر رنگ آميزي نِيز ماهي ها متغِير بوده و ممکن است بِي رنگ، ساده و ِيا رنگِين باشند .

 

 

3- زوائد بدن

باله ها که وسِيله حرکت ماهي ها در جهات مختلف مي باشند زوائد اصلِي بدن آنها را تشکِيل مي دهند .از نظر تعداد ، باله هاِي ِيک ماهِي به فرد و زوج تقسِيم مي شود .باله هاِي سِينه اِي و شکمي جزو باله هاِي زو ج و باله هاِي پشتِي ، مخرجِي و دمي جزو باله هاِي فرد محسوب مي شوند .

 

باله چرمي که معمولا دربرخِي ازماهي ها مانند ماهي ها آزاد و قزل آلا و بِيشتر کاراسِين ها و نِيز برخِي از گربه ماهي ها دِيده مي شود ، باله فردِي است که از نظر ساختمانِي با باله هاِي دِيگر فرق مي کند .برخِي از ماهي ها ممکن است فاقد ِيک ِيا تعدادِي از باله ها بوده و گاهِي ممکن است تعداد باله هاِي پشتِي از ِيک عدد بِيشتر باشد .در هر حال اِين باله ها هرگز مانند باله هاِي زوج قرِينه نِيستند .

نهنگهاي گوژپشت و عدول از راه و رسم آبا و اجدادي

تازه‌ترين تحقيقات يك گروه از پژوهشگران نشان داده كه شواهد مربوط به عدم تبعيت برخي از نهنگهاي گوژپشت جوان از مسير مهاجرت سالانه كه ميليونها سال مورد استفاده اين نهنگها بوده، شواهدي معتبر و مورد تاييد است.

نهنگهاي گوژپشت ميليونها سال است كه زمستانها و تابستانها بين مناطق استوايي و قطبين به اصطلاح ييلاق و قشلاق مي‌كنند. در اين سفرها نوزادان اين نهنگها مادران خود را همراهي مي‌كنند و مسير مسافرت طولاني را از آنها مي آموزند و در سالهاي بزرگسالي خود به تنهايي به سفر در همين مسير اقدام مي كنند.

در گذشته شواهد معدودي از مواردي مشاهده شده بود كه برخي از نهنگهاي گوژپشت جوان به سفر در مناطق ديگري پرداخته‌اند كه متعلق به انواع ديگر نهنگهاست.

اكنون به گزارش نشريه علمي "مقالات زيست شناسي ‪" Biology Letters‬ كريستينا پوميلا و هاوراد روزنباوم در موزه تاريخ طبيعي و انجمن حفاظت از حيات وحش در نيويورك با بررسي مولكول دي ان آ يك نهنگ جوان توانسته اند بينه قاطعي براي اين نوع عدول از راه و رسم آبا و اجدادي پيدا كنند.

اين محققان در سال ‪ ۲۰۰۰‬اين نهنگ را در اوقيانوس هند در نزديك سواحل ماداگاسكار مشاهده كردند و نمونه‌اي از مولكول دي ان آ آن را اخذ كردند.

دو سال بعد اين محققان مجددا با همين نهنگ در اوقيانوس اطلس جنوبي در نزديك سواحل گابون برخورد كردند و با بررسيهاي ژنتيكي هويت آن را محرز ساختند.

اين محققان همچنين براي محكم كاري در تشخيص صحيح هويت نهنگ جوان، تصويري از باله پشتي آن را ذخيره كرده بودند كه در نوبت دوم، توانستند آن را عينا با باله پشتي اين نهنگ تطبيق دهند.

طریقه تاکسیدرمی ماهی ها

تاكسيدرمي ماهي كار زياد مشكل و سختي نيست و شما با امتحان كردن مي توانيد پس از دو يا سه ماهي تاكسيدرمي شده استاد اين كار شويد.ابتدا ماهي صيد شده رابر روي يونوليت قرارداده و بدن آن ماهي را با خودكار يا مداد بر روي يونوليت رسم مي كنيم سپس قسمتهائي مانند دم و سر ماهي را كه نقش آنها بر روي يونوليت رسم شده حذف مي كنيم بعد از اين كار يونوليت را بر مي گردانيم و نمائي از بالاي بدن ماهي را بر روي يونوليت رسم ميكنيم كه در شكل مقابل رسم شده است. حال اول قسمت پهلوي يونوليت كه بدن ماهي را رسم كرده ايم برش داده سپس قسمت بالائي يونوليت را كه قطر بدن ماهي بر روي آن رسم شده است را برش مي دهيم حالا با يك سنباده زبر به اين قالب حالتي دوكي شكل شبيه بدن خود ماهي  ولي بدون سر و باله ميدهيم حالا اين قالب آماده است تا مكان خود را درون ماهي بگيرد براي ظرافت بيشتر ميتوانيد روي قالب را با سنباده نرم نيز صيغلي كنيد.

حالا نوبت به خود ماهي ميرسد ماهي را با آب كاملا خيس ميكنيم تا پوست آن نرم و شود حال مانند شكل مقابل برشي را به عمق 3 ميليمتر ايجاد ميكنيم حالا از قسمت دم ماهي لبه پوست را با پنس يا وسيله اي كه بتوان پوست را نگه داشت ميگيريم .سپس با تيغ موكت بري شروع به جدا كردن پوست ميكنيم.پوست ماهي تغريبا محكم است و گوشت به راحتي از آن جدا مي شود حالا نوبت به باله ها مي رسد در اين حالت سعي مكنيم دور باله ها را خالي كنيم و گوشت را از پوست جدا كنيم سپس با قيچي استخانهاي باله را ميبريم. تغريبا مشكل ترين قسمت ماهي قسمت سر و آبشش هااست.از آنجا كه آبشش ها پس از خشك شدن بوي بد و متعفني به خود ميگيرند بهتر است آنها را با قيچي بريده  و دور بياندازيم

حالا همانند قسمت دم پوست دور آبشش را با آهستگي جدا ميكنيم و چون بيشتر قسمتهاي بدن ماهي از پوست جدا شده در نتيجه راحت تر جدا مي شود حالا ستون مهره ها را از قسمت داخلي سر ماهي با قيچي شكسته و بعد مي بريم و پس از آن قسمت معقد ماهي را كه يك لوله از آن درون بدن ماهي معلق است برش ميدهيم و بدن ماهي را خارج ميكنيم حالا بدن ماهي شبيه همان قالب يونوليتي است كه قبلا طراحي و ساخته ايم حالا با لبه بالائي تيغ موكت بري گوشتهاي اظافي درون پوست ماهي را خارج ميكنيم. كمي آب نمك غليظ را با پنبه به روي قسمت داخلي پوست مي ماليم و كمي منتظر مي شويم در اين حالت خالي كردن مغز ماهي مفيد است ولي مواظب باشيد كه زبان ماهي و چشمها مورد آسيب واقع نشوند. حالا بدنه را درون پوست جا گذاري ميكنيم و پوست را با سوزن به بدنه ثابت ميكنيم و سپس با نخ و سوزن آن را مي دوزيم-دهان ماهي را باز كرده و تاحدودي زبان ماهي را خارج كرده و با گيره كاغذ ثابت ميكنيم و تعدادي گيره كاغذ را باز كرده و نيم پيچ آخر آن را نگه ميداريم .حالا از قسمت تيز آن وارد دهان ماهي ميكنيم و در يونوليت فرو ميبريم و با اين كار مي توانيم هم به سر و هم به دهان ماهي با كمك از گيره هاي كاغذ شكل دلخواه داد.

حالا به اندازه فاصله دو پايه سيمي دو عدد سوراخ بر روي قاب چوبي ايجاد ميكنيم . حالا دو تيكه چوب به اندازه 2سانت در 1 سانتي متر برشداده و سوراخي در وسط آنها ايجاد ميكنيم.اين دو تيكه چوب را بين بدن ماهي و قاب چوبي قرار مي دهيم تا بدن ماهي از قاب فاصله بگيرد.حالا پايه هاي سيمي را كه از دو تكه چوب عبور داده ايم از دو سوراخ قاب عبور مي دهيم و آنها را از پشت قاب خم مي كنيم.حالا با گيره هاي كاغذ به باله هاي ماهي شكل مي دهيم. پس از دو روز كه مهلتي به اين ماهي داده ايم كه كاملا خشك شود---سعي كنيد ماهي را در جاي خشك و سرد و تاريك نگه داريد تا رنگ آن تغيير نكند---حالا اين ماهي را با اسپري كيلر يا جرنگ جلا اسپري مي كنيم و مي گذاريم تا خشك شود -حالا به دلخواه مي توانيد قاب را تزئين كنيد-----كيلر باعث مي شود تا پوست ماهي ازبين نرود ويا بيد باعث خرابي آن نشود.

 

 

 

 

پرورش توأم ماهي و اردك

پرورش اردك در سطح استخرهاي پرورشي ماهي مي تواند بخوبي با سيستم پرورش چند گونه اي ماهي هماهنگ شود بطوريكه اردكها بخوبي با ماهيان پرورشي سازگار مي شوند. اين سيستم مزيتهاي زيادي براي پرورش دهنده دارد:

1. هنگامي كه اردكها در سطح استخر آزاد هستند مي توانند از طريق دفعياتشان استخرها را كوددهي كنند.
اردكها به خاطر كارايي بسياري كه دارند به اصطلاح ماشين كود دهي ناميده مي شوند و راهي براي پس انداز حق الزحمه اين موارد 60 درصد از كل هزينه هاي عرف در پرورش ماهي را شامل مي شوند.
2. اردكها گياهان آبي را در كنترل خود نگه مي دارند. (مانع از افزايش بي رويه آنها مي شوند).
3. اردكها با راه رفتن بر روي كف استخر باعث نرم شدن بستر و كمك به خروج مواد مغذي از خاك و نتيجتا افزايش توليدات استخر مي شوند.
4. هنگاميكه اردكها در آب شنا مي كنند باعث هوادهي آب شده بنابراين مي توانند هواد دهنده هاي بيولوژيكي ناميده شوند.
5. پناهگاه اردكها در قسمت خاكريز استخرها ساخته مي شود بنابراين فضايي اضافي براي حركت، تكاپو و زيست اردكها نياز نمي باشد.
6. بيشتر نياز غذايي اردكها از استخر با خوردن علفهاي هزر آبي، حشرات، لارو و كرمهاي كف بستر و غيره برآورده مي شود و لذا غذاي مكمل خيلي كمي نياز دارند و بطور معمول پرورش دهنده از ضايعات مرغ، نرم تنان و پوسته برنج جهت تغذيه آنها استفاده مي كند.

روش پرورش ماهي
مديريت موفق در استخرها بر اساس رسيدن به سود در پرورش ماهي استوار مي باشد.
• جهت راحتي در كار مراقبت از اردكها و ماهيها و جلوگيري از شكار شدن آنها توسط شكارچيان، استخر (حدود 1000 متر مربع) در نزديك به محل سكونت ساخته شود.
• خاكريزها و ديواره هاي استخر دقيق بررسي شده و در صورت وجود خسارت بازسازي شوند. استخر به حدي گود شده شود كه در طول فصل خشك بيش از يك متر آب در آن باقي بماند.
• استخر را خشك و ماهيان باقيمانده (هرز) يا جابجا شده يا توسط 15 كيلوگرم پودر كلر و 5 كيلوگرم اوره در هر 1000 متر مربع كشته شوند. مي توان اوره يا پودر كلر را بصورت تناوبي به كار برد. در اين صورت براي كشتار ماهيان ديگر نيازي به تور ماهيگري نمي باشد. بطور متناوب يا يك دوره در ميان مي توان 250 كيكوگرم روغن كيك Mahua- Basia Latifolia را نه تنها براي كشتار ماهيان هرز بلكه بعنوان نوعي كود به كار برد.
• يك هفته قبل از كود دهي 20 تا 25 كيلوگرم آهك به استخر اضافه شود. در مواردي كه مخلوط پودر كلر و اوره جهت از بين بردن شكارچيان و تخم ماهيان به كار رفته< فقط 5 تا 10 كيلوگرم آهك استفاده مي شود (در اين صورت بايد ميزان پودر كلر را كاهش داد).
• استخر توسط 500 كيلوگرم (در 1000 متر مرع) كود گاوي كود دهي شده و 7 روز بعد از سم پاشي (بطوريكه يك هفته از سم پاشي توسط پودر كلر گشته باشد) با بچه ماهيان انگشت قد ذخيره سازي شود. طول مناسب جهت ذخيره سازي بچه ماهيان بيشتر از 10 سانتي متر است. زيرا احتمالا كوچكترها توسط اردكها شكار مي شوند. ميزان ذخيره سازي توصيه شده 600 قطعه در هر 1000 متر مربع مي باشد. با توجه به شرايط استخر و بچه ماهيان قابل دسترس مي توان بعضي تغييرات را ظرفيت ذخيره سازي و نسبت گونه هاي رها شده بوجود آورد.
• آمور بايد بطور تنظيم شده اي توسط گياهان آبي يا خاكي تغذيه شود، اين غذادهي بايد قبل از رها كردن اردكها به درون استخر انجام شود. در غير اين صورت اردكها گياهان مورد تغذيه آمور را در سطح استخر پراكنده مي كنند.

صيد
ماهياني كه به اندازه بازاري رسيدند بايد صيد شوند و به مابقي اجازه رشد بيشتر داده شود. صيد ممكن است 10 – 12 ماه بعد از تاريخ ذخيره سازي انجام شود.

پرورش اردك
تخم گذاري در اردكها به عوامل مختلفي از جمله خصوصيات ژنتيكي و جنس يا گونه آنها وابسته است. اما شرايط مديريتي خوب، ما را به سوي بدست آوردن با كيفيت ترين تخم و گوشت سوق مي دهد.
اردكها به دليل اينكه بيشتر ساعات روز را در استخر سپري مي كنند نياز به داشتن پناهگاههاي خيلي پيشرفته ندارند. پناهگاهها از بامبو يا ديگر مواد ارزان قيمت كه در محل يا سواحل خاكريز استخر يا حتي سطح استخر موجود باشند، ساخته مي شوند. پناهگاه بايد داراي قدرت تهويه خوب باشد و طوري طراحي شود كه موجود باشند، شاخته مي شوند. پناهگاه بايد داراي قدرت تهويه خوب باشد و طوري طراحي شود كه هنگام شسته شدن مواد درونشان به داخل استخر زهكشي شود.
تقريبا 30 استخر جهت كود دهي 1000 متر مربع استخر كافي مي باشد. اين تعداد پناهگاهي با سطح 13 – 14 متر مربع نياز دارند. بچه اردكهاي 3 تا 4 ماهه بعد از انجام مراقبت هاي حفاظتي در برابر بيماريهاي همه گير، در استخر رها سازي مي شوند.
اردكها مي توانند غذاي طبيعي را در استخر بيابند. بنابراين به ميزان اندكي غذاي مكمل كه شامل دفعيات خانگي از جمله ضايعات مرغ، پوسته برنج، برنج خرد شده و پوسته حبوبات مي شود، نياز دارند. غذاي تنظيم شده ممكن است به ميزان 50 گرم به ازاي هر اردك در هر روز خريداري و داده شود.
از دادن غذاهاي قارچ زده يا غذاهايي كه براي مدت طولاني نگهداي شده اند به علت مسموميت بايد خودداري شود. اردكها از 24 هفتگي شروع به تخم گذاري مي كنند. جعبه اي از جنس حصير مخصوص تخم گذاري در پناهگاه اردكها قرار داده شود. مراعات اصول بهداشتي و سلامتي به صورت مناسب و كافي جهت حفظ سلامتي اردكها بسيار مهم مي باشد. يك پرنده بيمار به راحتي با علائمي از جمله بي قراري، عدم درخشندگي چشمها و خروج آب از بيني و چشمها تشخيص داده مي شود. پرنده بيمار بايد به سرعت از مابقي جدا شده و تحت درمان قرار گيرد.
تخم ها بايد هر روز صبح جمع آوري شوند (اردكها فقط در شب تخم مي گذارند). اردكها به مدت 2 سال تخم مي گذارند و بعد از اين مدت بايد از مجموعه خارج شوند.

www.shilat.com

پرورش ميگوي آب شيرين در هندوستان

در هندوستان كه سهم هر فرد از منابعي چون گوشت و شير ناچيز است ، ماهيها و ميگوها نقش اساسي در توازن جيره غذايي افراد به عهده دارند . در حدود 9 گونه از 39 گونه شناخته شدة ميگوي آب شيرين جنس ماكرو براكيوم روزنبرگي بعنوان گونه هاي مهم تجاري در رودخانه هاي هند وجود دارند . دوگونه يكي بنام ميگوي مالزي يا ميگوي بزرگ آب شيرين ( ماكرو براكيوم روزنبرگي ) و ميگوي رودخانه اي بنام M.Malcolmsonii در حال حاضر در كشور هند پرورش داده مي شوند، گونه كوچكي بنام M.idea كه بايد نسل آن محافظت شود ، بوسيله ماهيگيران بطور بي رويه صيد مي شود .

توسعه صنعت پرورش ميگوي آب شيرين
پرورش ميگوي آب شيرين در بسياري از كشورهاي جهان گسترش يافته است در حاليكه تاكنون درهند از آن غافل
بوده اند . بهر جهت ، پس از تنزل كيفيت ميگوهاي دريايي بدليل بروز بيماري جديد ويروسي در آنها ، پرورش ميگو بسرعت ، روند در آمدي رو به رشدي پيدا نمود كه با عرضه آن به بازار ، با افزايش قيمت قابل توجهي روبرو شد . هم اكنون هند در توليد 1000 تن از 32000 تن برآورد توليد ساليانه جهاني ،كه از ميگوهاي آب شيرين انتظار مي رود ، شركت دارد . پرورش ميگوي آب شيرين در هند يك روند اعتدالي را دنبال مي نمايد ، اين كشور ازسطح توليد سنتي به سوي پرورش نيمه متراكم با توليد بالا حركت نموده و امروزه نيز توليد بصورت متراكم را پيش رو دارد . اين كوششها توسط دولت هندوستان به كمك مركزتحقيقات كشاورزي ودانشگاههاي مختلف ونيزتشكلهاي رسمي ماهيگيري، ‌تحقق يافته است.

در توليد به روش سنتي ، ميگوهاي جوان در استخرها ، مخازن ، مزارع برنج و ديگر روشهاي توليدي ، ذخيره و نگهداري مي شوند و پس از رشد قابل ملاحظه ، صيد آنها انجام مي گيرد . در سالهاي اخير افزايش ميزان ميگوهاي جوان در طبيعت و تأسيس هچري ها ( محلي كه در آن تخمهاي لقاح يافته به لارو تبديل مي شوند ) عامل محركي جهت پرورش ميگو در ايالات ساحلي هند بوده است . در برخي از ايالات هندوستان ، عدم استقبال افراداز تكنولوژيهايي كه با استفاده از آبهاي شور موجود مي توان به توليد ماهيان مولد پرداخت ، سبب شده تا روند رو به رشد اين صنعت پرسود با مشكل مواجه گردد .

مديريت هچري
پس از موفقيت در توليد ميگوي بزرگ آب شيرين كه با راه اندازي هچري هاي بزرگ انجام شد ، براي توليد ميگوهاي رودخانه اي نيز كوششهاي زيادي انجام گرفت .
در كشور هندوستان سيستمهاي هچري به دو شكل داخلي ( بصورت مسقف ) و يا در فضاي باز با محوطه وسيع به چشم مي خورد ،كه در همگي آنها از آب تميز ، آب دريا و آب شور سبزرنگ استفاده مي شود . هر امكانات ويژه اي در هچريها با توجه به شرايط محلي مد نظر قرار مي گيرد.
توليد ميگوي بزرگ آب شيرين در مناطقي از هندوستان كه ميزان درجه حرارت آب 32- 28 درجه سانتي گراد
مي باشد ، در طول سال انجام مي شود .
حدوداً 6 ماه زمان لازم است تا ميگوها به بلوغ برسند .ميگوها در طول عمرشان ، 4 تا 5 مرتبه زادو ولد مي كنند . ماده هاي بالغ از استخرهاي نواحي شرقي يا مكانهاي طبيعي جمع آوري شده و در مخازن فايبر گلاس يا در استخرهاي بزرگ پلاستيكي ، نگهداري مي گردند . آب مورد استفاده در اين سيستم معمولاً تعويض شده و هوادهي مي گردد . ميگوها در طول روز با نرم تنان دوكفه اي – روغن نارگيل وسبوس برنج تغذيه مي شوند .

ميگوها به نسبت يك
نر به 2 تا4 ماده نگهداري شده و با ايجاد جايگاه هاي مصنوعي
از همجنس خواري آنان جلوگيري مي گردد.جفت گيري در ميگوها ،
ساعات كمي پس از پوست اندازي انجام مي شود . 24 ساعت پس از باروري تخمها ، پاهاي شنا در آنها ظاهر مي گردد. انكوباسيون تخمها، 24-22 روز بطول مي انجامد . از زمان تخم ريزي ماده هاي رسيده تا رسيدن به مرحله لاروي 24- 22 روز زمان لازم است .

مديريت پرورش لارو
اخيراً انجمن مركزي پرورش ميگوي آب شيرين براي توليد مولدين از يك سيستم صحرايي كه ساده و كم هزينه مي باشد استفاده نموده است.
در اين سيستم آب دريا با شوري 13-11 ( ppt ) مورد استفاده قرار
مي گيرد . جهت جيره غذايي لارواز حيواناتي مانند كرمهاي chopped
و نرم تنان دو كفه اي استفاده مي شود .
در مقايسه با سيستم توليد لارو رايج دركشورهند ، در اين سيستم جديد ، مقدار تعويض آب ، استفاده از نيروي الكتريسيته، هزينه هاي غذا و مدت پرورش تا ميزان 20 % كاهش مي يابد .
در سيستم جديد آب شور سيستم ، بطور نسبي و بتدريج درمدت زمان 24 ساعت با آب شيرين فيلتر شده ، تعويض مي گردد . اگر در
اجراي فرايند و انجام كار تاخيري رخ دهد ، بيشترين تلفات
درزمان همجنس خواري ديده خواهد شد . ميگوهاي جوان جهت پرورش در مناطق ديگر، به تعداد 50 قطعه در هر ليتر بسته بندي شده و براي حمل ونقل آماده مي گردند .

تغذيه و فرمول غذادهي
سطح مناسب پروتئين براي رشد ماكرو براكيوم روزنبرگي درحدود35-27 درصد مي باشد ، اين در حاليست كه نيازهاي پروتئيني در ميگوهاي جوان در سطح بالاتري قرار دارد. برخي محققين براين باورند كه اگر پروتئين در غذاي ميگو بيش از 40 درصد باشد ،در ميگوها رشد منفي مشاهده مي شود . ماكرو براكيوم روزنبرگي از نظر نيازهاي كيفي به 10 نوع اسيد آمينه ضروري بجز اسيد آمينه ليزين ، همانند ميگوهاي خانواده پنائيده مي باشد.
در يك آزمايش بعمل آمده ، نياز ماكرو براكيوم روزنبرگي به اسيد آمينه ليزين در جيره غذايي، مقدار 4/1 درصد ليزين به اثبات رسيده است . در هندوستان ، از پلي ساكاريدها به ميزان 40- 30 درصد در جيره غذايي خشك ماكروبراكيوم روزنبرگي استفاده مي شود . تحقيقات بيشتري لازم است تا نيازهاي ماكرو براكيوم روزنبرگي و ميگوهاي رودخانه اي را نسبت به كربو هيدراتها در مراحل مختلف رشد مشخص نمايد تا از اين طريق امكان توسعه در شرايط مختلف پرورشي ، ايجاد گردد .
اسيدهاي چرب ضروري از جمله مجموعه اسيدهاي لينولنيك براي سخت پوستان دريايي داراي اهميت زيادي هستند در حاليكه ماكرو براكيوم ها نياز بيشتري به مجموعه اسيدهاي لينولنيك دارند تا اينكه تركيبي از آنها را مور داستفاده قرار دهند .در نيازهاي غذايي ميگوي آب شيرين بايد از اسيدهاي لينو لنيك به ميزان 10-2 درصد استفاده شود ، اين در حاليست كه نياز قطعي ماكروبراكيوم روزنبرگي و M.Malcolmsonii به كلسترول تأييد نشده است .اطلاعات كمي در مورد نيازهاي ويتاميني و مواد معدني ميگوهاي آب شيرين در دسترس قرار دارد.بهرجهت ، اين شناخت وجود دارد كه اگر سطوح ويتامين در جيره غذايي ميگوي آب شيرين ، كافي نباشد ، اين روند سبب توقف يا تأخير در دگرديسي گرديده و در نتيجه تلفات زيادي را در طول دوره لاروي شاهد خواهيم بود .
كمبود يا عدم وجود اسيد اسكوربيك در جيره غذايي ميگو سبب سياهي رنگ مري ، پوست ، ديواره معده ، ديواره روده پسين و آبششها مي گردد.

پرورش ماكرو براكيوم روزنبرگي
ميگوهاي آب شيرين از جمله گونه هاي بسيار خوب جهت پرورش مي باشند ، براي اينكه آنها مي توانند هم در آب شيرين و هم در آب شور و هم در آبهاي باشوري كم رشد نمايند . آنها همه چيز خوار بوده و پتانسيل رشد حداكثر را در ميان ميگوهاي پرورشي دارا هستند . در مورد ميگوهاي آب شيرين ، بازاريابي داخلي و خارجي نياز مي باشد . در جدول شماره يك داده هاي مربوط به توليد آبزي پروري در گونه هاي مختلف ماكرو براكيوم دردسترس قرار
مي گيرد.

پرورش در سطوح پايين
در حاليكه زمينهاي ساحلي پوشيده از آب ، جهت كشت شلتوك ( برنج ) در نظر گرفته مي شود ، مي توان از اين زمينها جهت پرورش ميگوهاي جوان ماكرو براكيوم استفاده نمود .بخشي از اين زمينها جهت پرورش ميگو بصورت محدود مورد استفاده قرار گرفته است .در غرب بنگال ، مولدين از درياهاي اطراف جمع آوري شده و به پرورش دهندگان فروخته مي شوند . اين در حاليست كه اخيراً پرورش ماكروبراكيوم روزنبرگي و M.Malcolmsonii بصورت سازمان يافته و تجاري در هندوستان آغاز شده است .


ماكروبراكيوم روزنبرگي
در هندوستان ، يك كار آزمايشي مقدماتي در زمينه پرورش ميگوي آب شيرين (ماكروبراكيوم روزنبرگي) در كانال ، در نهالستان نارگيل ايستگاه تحقيقات Kumarakom ، انجام شد كه از اين روش ، مقدار 805 كيلوگرم ميگو در يك هكتار در طول 246 روز پرورش توليد گرديد .
آزمايش ديگري نيزدر مزرعه اي در ناحيه pokkali انجام گرفت كه درآن مقدار 506 كيلوگرم ميگو در يك هكتار
در طول 115 روز پرورش توليدشد .در برخي مطالعات كه برروي پرورش ميگو در سيستم گسترده با غذادهي مناسب ، كوددهي و كنترل كيفيت آب انجام شد، توليدي بيش از 300/3 كيلوگرم ميگو در يك هكتار در طول سال حاصل گرديد .ميگوي ماكروبراكيوم روزنبرگي به ميزان 984-280 كيلوگرم دريك هكتاردر شرايط پرورشي گسترده با ظرفيت رهاسازي 5-3 قطعه ميگوي جوان در هرمتر مربع در يك دوره پرورشي 210-180 روزه توليد شده است .
اين در حاليست كه ميزان بازماندگي در اين روش 4/62-5/58 درصد بوده است. پرورش ميگو در شرايط نيمه متراكم در گونه هاي مشابه با توليدي معادل 280/2-662/1 كيلوگرم در هكتار در طول 180 روز پرورش با استفاده از مكمل هاي غذايي و ظرفيت ذخيره سازي 10 قطعه ميگو در هر متر مربع ، به ثبت رسيده است .


ميگوي M.Malcolmsonii
درAndhra Pradesh هندوستان ، ميگوي M.Malcolmsonii در نواحي پست جلگه اي در كنار رودخانه Godavari پرورش داده مي شود .ميگوها با كمترين اعمال مديريت به اندازه قابل فروش ( سايز بازاري ) خواهند رسيد كه اين روند ، بيانگر پتانسيل بالاي اين موجود ونيز اتخاذ شرايط پرورشي مناسب و علمي مي باشد .
در آزمايشاتي كه برروي پرورش تك گونه اي و توأم ميگوهاي جوان M.Malcolmsonii در توليدات Madandhi هندوستان صورت پذيرفت ، اين نتيجه حاصل شد كه مقداري كمتر از 380 كيلوگرم ميگو در هر هكتار در طول سال توليد گرديد .
برخي مطالعات ، توليد به ميزان 640/1 -284 كيلوگرم ميگو در هكتار در طول 134-120 روز پرورش به روش تك گونه اي را در ميگوي M.Malcolmsonii گزارش نموده اند. اين در حاليست كه فقط مقدار 709-85 كيلوگرم ميگو (M.Malcolmsonii) در هكتار در طول 100 روز پرورش به روش توأم ، توليدگرديده است .
ميگوي M.Malcolmsonii در استخرهاي كوچكتر از 250 متر مربع در يك دوره 180 روزه با ظرفيت ذخيره سازي 5 قطعه ميگوي جوان در هرمتر مربع ، پرورش داده شد كه از اين طريق مقدار 999-440 كيلوگرم ميگو در يك هكتار توليد گرديد ، ميزان باز ماندگي در اين روش 2/75-2/44 در صد بوده است .

سيستم پرورش توأم
برخي از گزارشات حاكي از رشد و درصد بازماندگي بسيار خوب ميگوي M.Malcolmsonii در پرورش توأم با ماهي كپور در سيستم پرورش گسترده ، مي باشد. در اين روش ماهي كپور به تعداد 10000 ( ده هزار ) قطعه در هكتار بهمراه
ميگوهاي نر با ميانگين وزن 44 گرم در استخرهاي به مساحت 5/0 هكتار ذخيره مي شوند ، ميگوهاي ماده نيز با همان وزن ( 44 گرم ) به همراه ماهي كپور در استخرهاي 4/0 هكتاري ديگر ذخيره مي گردند . ميگوهاي نر در اين روش پرورشي به ميانگين وزن 1/295 گرم رسيده و ميزان بازماندگي آنها 88-56 درصد بوده است . ميگوهاي ماده نيز به ميانگين وزن 230 گرم رسيده و ميزان بازماندگي آنها 100 درصد بوده است .
زمانيكه ميگوها با كپور هندي در روش توأم پرورش داده مي شوند ، مقدار 500-300 كيلوگرم ميگو و 4-3 تن ماهي توليد مي گردد،كه اين حالت بيانگر آن است كه گونه M.Malcolmsonii پتانسيل پرورشي را دارا مي باشد وگونه اي است كه مي تواند درعرصه توليد ، با گونه هاي ديگر رقابت نموده و در بيش از 20 درصد توليدات آبزي پروري مشاركت داشته باشد . آزمايش ديگري بر روي پرورش ميگو به روش توأم در مركزBadampudi ( كه طرحهاي تحقيقاتي را در راستاي الگوهاي توليدي كشور هند ارئه مي نمايد ) انجام شد كه در اين روش مقدار 807-314 كيلوگرم ميگو و در حدود 3 تن ماهي در يك هكتار توليد گرديد ، در اين روش از جيره غذايي سبوس برنج،
روغن نارگيل و پودر ماهي استفاده شد . اخيراً ، از توليد به روش تك گونه اي ميگوي M.Malcolmsonii مقدار
4/690 -2/534 كيلوگرم ميگو در يك هكتار در طول 390 روز پرورش حاصل گرديد ، در اين روش از ظرفيت ذخيره سازي بالا به ميزان 60000 ( شصت هزار ) قطعه رهاسازي در هكتار استفاده گرديد. در طول دوره نيز ميگوها توسط پرورش دهندگان نگهداري گرديده و پرورش يافتند .

بيماريها
بيماريهاي متعددي در هچريها ومحيطهاي پرورشي ميگوي آب شيرين وجود دارد كه از آن جمله مي توان بيماريهاي قارچي ، انگلهاي مختلف تك ياخته ، ترماتودهاي تك جنسي و دو جنسي و تعدادي از باكتريها را نام برد .

توسعه پايدار
مولفين با توجه به تحقيقات انجام شده ، براين باورند كه بايد شرايط نگهداري مولدين ( ماكروبراكيوم ) در استخرهاي ذخيره مولدين ، وضعيت مناسبي را دارا باشد تا بتوان تخم را در طول سال توليد نمود و رهاسازي لازم را انجام داد .
اين در حاليست كه توجه به تكنيكهاي رهاسازي در سيستم پرورش متراكم جهت تبديل پست لارو به ميگوهاي جوان ، نياز ضروري خواهد بود .
در پي گسترش و تعميم پرورش تك گونه اي و توأم ميگوي آب شيرين در كشور هندوستان ، بايد محافظت از اين گونه ، جهت توليد در سطوح مختلف انجام شود . و نيز بايد پتانسيل پرورش گونه هاي ديگر ميگو نيز در هندوستان مورد ارزيابي و بررسي قرار گيرد .

www.shilat.com

زسازي ذخاير و فن نشانه گذاری در میگوهای رهاسازی شده

مقدمه :
علاقه شدید بشراولیه به غذاهای دریایی نخستین مهاجرت بشر را به خارج از آفریقا رقم زد . بر اساس تحقیقات باستان شناسی ، بشر اولیه بیشتر از گوشت و شکار حیوانات خشکی استفاده می کرد . اما در 70 هزار سال پیش به غذاهای دریایی از جمله صدف علاقه مند شد .
زیستگاه بشر اولیه فقط در مدتی کمتر از چند هزار سال در طول کرانه دریای سرخ از شاخ افریقا تا سواحل غربی اقیانوس آرام گسترش یافت. پس از این گسترش نخستین بار مهاجرت بشر آغاز شد.
وبه این ترتیب بشر اولیه به استفاده از گوشت آبزیان راغب شد و به دنبال این علاقه و فراگیری شکار آبزیان ، بتدریج که جمعیت اولیه کره خاکی افزایش یافت قرن ها بعد ذخایر آبزیان جوابگوی نیاز جوامع انسانی نبود .
از سوی دیگر برداشت بی رویه از ذخایر ،آلودگی های ناشی از فعالیت انسانها ازقبیل آلودگی های صنعتی و کشاورزی ،نفتی و خانگی و عوامل طبیعی و پدیده های جوی از جمله عوامل تخریب کننده زیستگاههای طبیعی و کاهش ذخایر بود . برای مقابله با این بحران قرن اخیر همان بشر مهاجرت کننده دست به ابتکاراتی زد تا صید از ذخایرطبیعی را افزایش دهد از جمله آنکه فناوری صید را ارتقاء داد وتعداد شناورها راببشتر و تجهیزات آن راکاملتر کرد وبرای صید وارد اقلیم خارج سرزمینی و آبهای دورشد و همچنین به گله داری دریایی روی آورد .
لیکن این ابتکارات نیز چندان کار ساز نبود از این روی به بازسازی ذخایر روی آورد . در این شیوه آبزیانی را که ذخایر آن بیشتر آسیب دیده بود و یا اهمیت خوراکی و تجاری داشت به صورت مصنوعی و خارج از محیط طبیعی تکثیر نمود و پس از آنکه نوزدان به مرحله ای رسیدند که قادر به حفظ و بقاء خود در محیط طبیعی باشند آنها را در زیستگاه اصلی رها نمود این شیوه کمک موثری به حفظ و باسازی ذخایر آسیب دیده یا در حال انقراض بود.
باسازی ذخایر
انتخاب سامانه ويژه پرورش برا ي كشت وپرورش دريايي و رها سازي در دريا يا گله داري دريايي به عوامل زيادي از قبيل ، شرايط پديده هاي طبيعي ، توانايي، پشتيباني مالي و رشته هاي تحصيلي و سطح آموزش صيادان و پرورش دهندگان بستگي دارد.
از چندین سال قبل کشورهای مختلف به اهمیت بازسازی ذخایر پی بردنده اند بطوریکه سوابق احداث مراکز تکثیر ماهیان دریایی به سال 1983 بر می گردد. امریکا ،ژاپن و چین از کشورهای پیشگام در بازسازی ذخایر به شمار می روند.
در آمریکا طی سالهای 1983 و 1993 دو مرکز تکثیر برای این منظور احداث شد و در هاوایی از سال 1990 ماهیان کفال نشانه گذاری و رهاسازی شدند. از سال 1995 نیز در ژاپن 36 گونه ماهی استخوانی ،16 گونه سخت پوست و 21 گونه نرم تن رهاسازی میشود.
رهاسازی میگو نیز از سال 1984 در کشور چین آغاز شده است.
در این کشور در سال 1970 دكتر Tseng c.k يك سري مباحث ، سخنراني و مطالب را ارايه نمود كه نظريه ها را رها سازي و پرورش دريايي ناميد . وي تشريح كرد كه رها سازي يك روش از سامانه هاي
پرورش است كه در ابتدا كار از پرورش در اسارت شروع و پس از اينكه لارو آبزيان در مراحل جواني از سيكل زندگي خود قرار گرفتند در ميحط ها و زيست گا ه هاي طبيعي رها سازي مي شوند
در کشور ایران نیز باسازی ذخایر ماهی در دریای خزر ورودخانه های استانهای شمالی دارای سابقه دیرینه ای است . بر حسب گزارش های موجود برای اولین بار درسال 1301 تاس ماهیان تکثیر شدند و در سال 1328نیز به اهمیت احداث مرکز تکثیر ماهی توجه شد ودر سال 1351مجتمع شهید بهشتی کار تکثیر ماهیان خاویاری را آغاز نمود
علی رغم سابقه دیرینه کشور ایران در تکثیر و باسازی ذخایر ماهیان خاویاری ، ماهی سفید ماهی کلمه،سیم کپور در شمال کشور به باسازی ذخایر ماهیان جنوب اصلا " توجه نشده است لیکن نظر به اهمیت ذخایر میگو و با توجه به در دسترس بودن فن آوری تولید لارو آن از سال 1377کار تکثیر و باسازی ذخایر میگو به صورت محدود در استان هرمزگان آغاز شده است و طی سال های اخیر با حمایت شیلات و تصویب بودجه و ردیف اعتباری با جدیت بیشتری دنبال میشود.
جدول شماره یک آمار باسازی ذخایر میگو طی سالهای 1377-1383(استان هرمزگان) تعدادرهاسازی(میلیون قطعه)

83 82 81 80 79 78 77
8/26 10 4/5 4/0 2 2/4

نشانه گذاری میگوهای رها سازی شده
بعد از تجربه رهاسازی میگو در استان هرمزگان این تفکر غالب گردید که میگوهای رها سازی شده چه وضعیتی در محیط طبیعی پیدا خواهند نمود . در راستای این ایده و به منظور پایش و مطالعه و بررسی های علمی و اطلاع از مسیر مهاجرت و نرخ بازماندگی و امکان بررسی میگو های رهاسازی شده در صید مجدد کار عملی در جهت نشانه گذاری میگوهای رهاسازی شده از سال 1383 آغاز گردید و طی سال جاری نیز این طرح با موفقیت در حال اجرا می باشد.
طی سال 1383 تعداد 61500 قطعه میگو همراه با نشانه گذاری رهاسازی گردید .
علی رغم اینکه ردیابی میگوهای رهاسازی شده از قبل و در سطح وسیع برنامه ریزی نشده بود با این وجود تعدادی از میگوهای علامت گذاری شده در فصل صید میگو در صید صیادان مشاهده گردید که از نظر رشد وزنی با توجه به زمان کوتاه رهاسازی تا صید مجدد و مسیر مهاجرت قابل توجه و اهمیت بود .
از آنحایی که میگو از آبزیان سخت پوست بوده و برای رشد نیاز به پوست اندازی مستمر دارد استفاده از نشانه هایی که به بدن جانوران الصاق میشود کاربرد نداشته ودر صورت استفاده همراه با پوست اندازی از بدن جانور جدا میشود . بنابراین برای نشانه گذاری در میگو از مواد لاستیکی رنگی ارتجاعی استفاده میشود .
این مواد در رنگهای مختلف بصورت فسفری و غیر فسفری در جهان عرضه میشود که به وسیله سرنگ های مخصوص این مواد در بدن جانور کاشته می شود. . از میگوهایی با وزن 2/0گرم تا میگوهای بالغ برای این کار در نظر گرفته می شود. سه نقطه از بدن میگو برای تزریق مواد رنگی مناسب است که هرسه قسمت در بند ششم یا بند انتهایی بدن قرار دارد .
در بند ششم میتوان مواد را در بخش قدامی ویا سطوح جانبی چپ و راست تزریق کرد . از سمت انتهایی بند ششم عمل تزریق انجام میشود بطوریکه مواد از بخش انتهایی بسمت پیشین بخش حرکت کند و باید دقت نمود تا از تزریق به بخش پنجم بدن جلوگیری شود در غیر این صورت و به ویژه در میگوهای بالاتر از 5 گرم این مواد حرکت کرده و در پوست اندازی از بین میروند. تزریق باید به آرامی در لایه سطحی ماهیچه انجام شود .چنانچه به عمق نفوذ کند بعد از رشد میگو قابل روئت نخواهد بود و برحسب وزن بدن حدود 1 میلیمتر از سوزن سرنگ وارد بدن میگردد. در هنگام تزریق در بخش جانبی باید دقت نمود که آسیبی به طناب عصبی وارد نگردد. و تزریق در جهت و به موازات آن انجام شود.
برحسب هر منطقه رهاسازی شده نیز می توان از یک رنگ خاص استفاده نمود تا پس از صید مجدد بتوان براساس اطلاعات ثبت شده قبلی به مسیر و طول مهاجرت پی برد.
برای برنامه ریزی اصولی در برنامه باسازی ذخایر جنوب علاوه برهمکاری و مشارکت کشورها ی منطقه لازم است تا سازمان های ذیربط از قبیل شیلات و موسسه تحقیقات شیلات و دانشگاه ها در سطح کشور با برنامه پژوهشی مدون و اعتبار کافی با اهمیت بیشتری به این موضوع بپردازند.
بطور كلي رهاسازي دريايي سامانه بسيار مناسبي براي افزايش يا باز سازي پايدار جمعيت هايي است كه رو به كاهش است. ليكن متاثر از عوامل متعددي است . كه حداقل4 عامل زير را بايد مد نظر قرار داد:
-نوع گونه و تركيب جمعيت طبيعي
-مقايسه شبكه و ارتباطات غذايي گونه هاي رهاسازي شده با جمعيت طبيعي
-بهبود و اصلاح محيط زيست
-عوامل تاثير پذير در صيد مجدد شامل مكان رهاسازي ، مدت اجراي برنامه و استمرار آن ، اندازه و توانمندي شكارگرها
نتايج نشان مي دهد رهاسازي دريايي هنوز در مرحله ابتدايي است و راه زيادي براي رسيدن به هدف مورد دلخواه وجود دارد .كه بايد تشريك مساعي در اين زمينه تقويت و توسعه يابد .

www.shilat.com

رفتار گله بندی در ماهیان

چرا ماهيان به صورت گله اي حركت مي كنند؟
Fish Schooling

يكي از جالبترين حس ها در ماهيان اين است كه گروهي از آنها به صورت هماهنگ با هم شنا مي كنند در يك آن جهت حركت را عوض مي كنند بدون اينكه با هم تصادفي داشته باشند. چگونه آنها مي توانند با هم شنا كنند؟ چرا بعضي از ماهي ها به تنهايي شنا مي كنند در حاليكه بقيه ماهي ها تقريبا تمام زندگي خود را به صورت گله زندگي مي كنند؟ دليل اصلي حركت ماهي ها به صورت گله اي چيست؟
اولين دليل اين است كه حركت گله اي ماهي ها را از خطر دشمن ايمن نگه مي دارد. شكارچيان ماهي را كه به تنهاي شنا مي كند، آسانتر از ماهي كه در گله است تعقيب كرده و مورد تغذيه قرار مي دهند. و همينطور ماهي از قلمرو خود به صورت گله اي بهتر دفاع مي كنند. حركت به صورت گله اي همچنين به ماهي اين امكان را مي دهد كه انرژي خود را هنگام شنا ذخيره كنند. همچنين امكان دستيابي به غذا توسط گله آسانتر است. زيرا داشتن مثلا 50 چشم و حس به گله امكان دستيابي به غذا را آسانتر مي كند.
چطور ماهي ها مي توانند به صورت گله اي شنا كنند. بدون اينكه با هم تصادم داشته باشند. حس هاي پيچيده در ماهيان به آنها اجازه مي دهد كه حركت منظمي در گله داشته باشند. كه موجب تعجب است و اين انديشه را تقويت مي كند كه اينها داري يك پيشاهنگ هستند كه حركت اينها را هدايت مي كند. اما امروزه ثابت شده است كه هر ماهي به حركت ماهي ديگر پاسخ مي دهد. و حتي بعضي محرك ها از جمه فرومونها مسئول اين كار هستند. مثلا اگر يك ماهي به جهت ديگر حركت كند تمام ماهي هاي ديگر هم اين را حس كرده و همه بر طبق حركت آن حركت مي كنند. قرار گرفتن چشم ها در كنار سر به ماهيان اجازه مي دهد كه به آساني آنچه در جلو آنها است را ببينند و بر طبق آن حركت كنند. البته بينائي تنها فاكتور مورد اشاره در حركت گله اي ماهي نيست. ماهي قادر به قرار گرفتن و جهت در گله توسط قدرت شنوائي مي باشد. خط جانبي، بينائي و حتي حس بويائي هم از جمله اين فاكتورها است.
آيا تمام ماهيها به صورت گله اي حركت مي كنند.
80 درصد ماهيان به صورت گله اي زندگي مي كنند. مقدار كمي از ماهيان به صورت انفرادي زندگي مي كنند. بعنوان به قانون ماهيان با سايز كوچك بيشتر تمايل به زندگي گله اي دارند هر چند ماهيان با سايز بزرگ به صورت گله اي با هم زندگي مي كنند. بعلاوه زندگي به صورت گله اي تنها به خاطر حفاظت اعضاي گله نيست. در حقيقت بعضي از ماهيان درنده هم به صورت گله اي زندگي مي كنند. ماهي Piranha در گله هاي بزرگ زندگي مي كند كه در همان گله به دنيا آمده اند . يك ماهي Piranha جديد اگر دير به گله بپيوندد، مورد حمله قرار گرفته و كشته مي شود.
تصور كنيد داشتن گيرنده هاي ريز در طول بدن ما وجود دارد و ما مي توانيم كوچكترين تغييرات فشار هوا را احساس كنيد. و اين است دليل اينكه چرا ماهي تغييرات فشار آب را متوجه مي شود. چرا ماهي ها مي توانند به صورت گله اي زندگي مي كنند؟ از ماهيان تن بزرگ در اقيانوس تا ماهيان خيلي كوچك در حوض، حتي از گونه هاي مهم ماهي ها با هم به صورت گله اي شنا مي كنند. تعداد اين گله شايد شامل چند ماهي باشد و يا شايد شامل چند ميليون ماهي باشد. ماهي ها با هم در نيم ثانيه تغيير جهت داده بدون اينكه با هم تصادم داشته باشند. ماهي ها اين كار را با استفاده از دو حس كه باعث ماندن آنها در گله مي شود انجام مي دهند. ماهي با استفاده از حس بينايي و يك حس ديگر كه انسان اين حس را ندارد و اين حس همان سيستم خط جانبي است. سيستم خط جانبي كه اصطلاحا حس " فاصله يابي يا Senses of distance touch" نام دارد. انجام مي دهند .

توسط اين خط جانبي كه در طرفين بدن ماهي وجود دارد اين كار صورت مي پذيرد. اين سيستم خط جانبي به نوسانات آب حساس مي باشد. اين است دليل اينكه چرا ماهي جهت حركت آب ايجاد شده توسط دم ماهي جلو خود را احساس مي كند. اين به ماهي اجازه مي دهد كه سريعا تغييرات فشار آب را كشف كرده مخصوصا تغييراتي كه توسط صخره ها و علوفه دريائي و حتي توسط نوسانات كم صدا به وجود مي آيند. و سپس ماهي تصميم مي گيرد كه سرعت خود را بالا و پايين ببرد و يا انيكه جهت خود را تغيير دهد. همانند گله پرندگان در گله ماهي ها رهبر وجود ندارد. حركت گله اي ماهي ها توسط تصميم دسته جمعي ماهيان صورت ميگيرد. زمانيكه ماهي گرسنه ولي در امينت است گله پراكنده مي شود. اما با نزديك شدن شكارچي ماهيان پراكنده شده دوباره به گروه مي پيوندند.
در اطراف صخره ها هزاران گله با كناره هاي نقره اي Silver sides، با حركات كند عقب و جلو و هماهنگ كه به ظاهر با ملودي داخلي كه فقط ماهي مي تواند آن را بشنود حركت مي كند. آنها بالا و پايين حركت كرده و يك ماهي مسير را گم نمي كند. اين رقص باله طبيعي است كه انسان مي تواند اين كار را در آكواريوم ود ايجاد كند.
سؤالي كه مطرح است اين است كه چگونه هر ماهي به طور دقيق مي داند كه ماهي ديگر در همان موقع به كجا مي رود. اگرچه بسياري از گله هاي ماهي با استفاده از قدرت بينايي به اينها اين توانائي را داده است كه از اين قدرت عجيب استفاده كند. ماهي تغييرات آب را توسط سيستم گيرنده هاي (رسپتورها) شبيه مو شبيه آنچه كه در گوش داخلي انسان وجود دارد و به طور فشرده و در يك غلاف ژله مانند كه در اطراف بدن پخش شده اند، حس مي كند. بيشتر آنها در دو كانال در دو طرف طول بدن ماهي كه خط جانبي ناميده مي شود متمركز شده اند كه از سر ماهي شروع شده و به طرف دم كشيده شده اند. با كوچكترين تغييرات فشار اين موهاي باريك خم شده و ماهي حركات اجسام اطراف را احساس كرده و سريع پاسخ مي دهد. هميشه يك آشوب پايدار در گله ماهي وجود دارد و اين هم به دليل رقابت ماهيان جهت قرار گرفتن در مركز گله است زيرا مركز گروه امن ترين مكان براي ماهي مي باشد.
البته اين تلاش و رقابت بعنوان يك مشكل در طبيعت مطرح نمي باشد زيرا آرايش ماهيان به طور طبيعي ماهي منفرد را در يك محيط امن قرار مي دهد.
گله بندي بيشتر با هدف ماندگاري و تكثير بهتر در گروههاي مناسب مي باشد. گله تركيب يافته است از تعداد زيادي ماهي كه از گونه هاي مشابه كه كم و بيش با الگوي هرمونيك در طول اقيانوس حركت مي كنند. گله بندي يك رفتار متداول در ماهي است كه حدود 80 درصد در بين بيش از 000/20 گونه شناخته شده است و در طول يك دروه از زندگي ماهيان ديده مي شود. بسياري از صنايع ماهي گيري روي اين الگوي رفتاري ماهي جهت افزايش صيد در سايز مناسب صيد مخصوصا از گونه هاي مثل تون، كاد cod، ماكرل و منهادن استفاده مي كنند. حدود 2400 سال پيش، دانشمندي بنام Aristotle اين رفتار را در ماهي مشاهده كرده شايد او باني و باعث ايجاد علاقه بشر به اين خصيصه مجذوب كننده ماهيان شده. چرا گله اي؟ در وهله اول اين حركت گله اي سودمندي اكولوژيكي دارد. بعضي از گونه هاي ماهيان يك ماده لزجي ترشح مي كنند كه باعث كم شدن مالش بدن ماهي نسبت به آب پيرامون آن مي شود. هر چند ماهي با الگوي متناوب خيلي لطيف و منظم در يك گله شنا مي كند حركت نوساني و رو به جلو و عقب دم موجهاي كوچكي به نام rotices (حركت چرخشي شبيه به يك گرداب كوچك) توليد مي كند. هر ماهي منفرد در تئوري مي تواند از اين گرداب هاي كوتاه ايجاد شده از ماهي بقلي جهت كاهش مالش آب به بدن خود كمك گيرد.
فايده ديگر زندگي به صورت گله اي ايمن بودن در مقابل شكارچيان مي باشد. قدرت شكارچيان جهت شكار اين ماهيان توسط ماهياني كه خيلي نزديك و با فاصله كم حركت مي كنند، كاهش پيدا مي كند. زيرا ماهيان شكارچي دچار سردرگمي مي شوند. اين است معني زندگي در گروه. تعداد بي شمار گله به ماهيان اين اجازه را مي دهد كه در پشت سر هم قايم شوند.
سردر گم كردن ماهي شكارچي توسط تعويض رنگ و شكل هم صورت مي گيرد. ماهيان موجود در گله نسبت به تغيير جهت و سرعت ماهيان بغلي پاسخ مي دهند. ماهيان مي توانند از يك موقعيت ديگر حركت كنند و سپس دوباره به عنوان يك واحد گرد هم درآيند. زمانيكه ماهيان جوان هستند بسياري از ماهيان الگوي حركت گله اي را نشان نمي دهند. زمانيكه آنها بالغ مي شوند شروع به شنا به صورت جفت، سپس در دستجات بزرگتر و بزرگتر تا زمانيكه آنها به يك الگوي شناي مشابه و كلاسيك دست يابند. بنابراين مي توان گفت حركت گله اي يك الگوي رفتاري است كه از عناصر ژنتيكي تبعيت مي كند. تحقيقات نشان داده است اندامهاي حسي در ماهيان جوان، رفتار گله اي را در آنها تقويت مي كند. اولين حس، حس بينايي است كه فورا بعد از تولد جهت يافتن غذا عمل مي كند. چشمان ماهيان به طور مستقيم به جلو نمي توانند تمركز داشته باشند. زيرا آنان در طرفين سر قرار گرفته اند. اين قرار گرفتن به چشمان يك حساسيت خاص نسبت به حركت جانبي مي دهد كه به خاصيت گله اي بسيار مفيد است كه ماهي مي تواند حركات، اعضاي گروه را كه با هم در ارتباط هستند ديده و بر طبق آن پاسخ مي دهد خط جانبي – شنوائي سيستم خط جانبي موجود در پهلوي ماهيان هم مورد مطالعه قرار گرفته است . اين يك خطي از سلولهاي اندام حسي پوستي مخصوص كه از دو پهلوي بدن ماهي نشئت مي گيرد نام علمي اين خطوط طرز عمل آن را نشان مي دهد.
نام علمي آن شنوائي ‍" acoustico " كه معني صدا مي دهد و اين امواج صدا توليد فشار مي كند. اين دو خط پهلوئي بسيار به حركات و جا به جائي آب حساس بوده كه باعث شناي نزديك ماهيان با ماهي جانبي مي شود، اين ها به الگوي حركت منظم ماهي كمك مي كنند.
تشكيل گله با استفاده يا بر اساس غلامت بصري صورت ميگيرد. اين ماهي در ميان جمع گله اين علامت را از ماهي بغلي جهت حفظ موقعيت خود در گروه دريافت مي كند. اين نظريه به اين دليل ثابت مي شود كه بعضي از گله ماهيان در شب پراكنده مي شوند. از طرفي ديگر بسياري از ماهيان كور از جمله charagn غاري توانايي تشكيل گله را دارند. خط جانبي علائم شيميايي در اين وضعيت را با تماس با فرد ديگر گله بدست مي آورد كه به حفظ وضعيت گله كمك مي كند.

بعضي ماهيان داراي خط جانبي و سلول هاي حساس نيستند و بنابر اين فقط متكي به چشم هايشان مي باشند. تحقيقات نشان داده اند كه اگر ماهي را كور كنند و خط جانبي آنها را قطع كنند گله بندي صورت نخواهد گرفت. اما اگر خطوط جانبي در جاي خود قرار گيرند ماهي ها دوباره داري قدرت گله بندي خواهند بود. خطوط جانبي همچنين جهت زندگي ماهي در آبهاي تاريك و در محيط هاي خليج مهم هستند. جائيكه چشم ها مورد استفاده نيستند silver strip در آتلانتيك (Menidia Menidia) silver sides، مثال خوبي از خطوط جانبي در گونه هاي شاخص است.
اگر بخواهيم يك تعريف مشخص از رفتار گله بندي ارائه بدهيم بايد گفت دسته بندي ماهي بر اساس جذب دو طرفه و نمايش ارتباط اكولوژيكي است كه اصطلاحا mutual attraction، جذب دو طرفه ماهيان گونه هاي مختلف كه تقريبا هرگز به هم نمي آميزند. ماهي با همنوع خود در وضعيت گله قرار ميگيرد. در گله بندي خيلي از ماهيان با اعضايي از گونه خد يا گونه هاي نزديك به هم جمع شده و تشكيل يك گله را مي دهند. و اين براي صنعت صيد از لحاظ تجاري اهميت زيادي دارد. حداقل 25 درصد از كل ماهيان در دوره اي از سيكل زندگي شان در گروهي يا گله هاي متراكم زندگي مي كنند. زماني كه ماهيان مورد حمله قرار مي گيرند ماهيان گله به صورت نزديك به هم مي شوند. زندگي گله اي امكان شكار شدن ماهيان از طرف شكارچيان را كم مي كند. زمانيكه شكارچيان به طور انفرادي يا در گروههاي كوچك حركت مي كنند، گله هاي ماهي توسط شكارچيان تشخيص داده نمي شوند. علاوه بر اين، زماني كه گله توسط شكارچي ديده شد شكارچيان فقط قسمت كوچكي از گله را مصرف مي كنند . به اين طريق جلو مرگ و مير زياد گله گرفته مي شود.

www.shilat.com

ضرورت هاي مديريت صيد كوسه ماهيان

مقدمه
اجداد كوسه ماهيان در 450 ميليون سال قبل مي‌زيسته‌اند‏.اين ماهيان داراي تنوع گونه‌اي زيادي بوده و از نظر اندازه نيز بعضي از آنها 8 بار از انسان بزرگتر بوده و يا در كف دست هم جاي مي‌گيرند.كوسه‌ها از ذخاير پر ارزش آبزي هستند كه از گذشته نه چندان دور بيشتر به خاطر بهره برداري كنترل نشده بشر به لحاظ استفاده از گوشت، روغن سرشار از ويتامين، باله‌ها، پوست و دندانها و به دليل ذهنيت غلط، شناخت نادرست و وحشت بي مورد كه از اين حيوان وجود داشته مورد هجوم بي رحمانه بشر قرار گرفته‌اند .
اكثر مردم تصور مي‌كنند كه همه كوسه‌ها مانند كوسه سفيد خطرناكند و يا اين كه كوسه حيوان بزرگ و درنده اي است كه با دندانهاي تيز به طور مداوم، در پي شكار انسان مي‌باشد. اين تفكر و القائات غلط، هجوم به سوي ذخاير كوسه را شدت بخشيده به طوري كه ذخاير بعضي از گونه‌ها دچار خطرات جدي شده است. به عنوان مثال، به خاطر نبودن مديريت منسجم، جمعيت كوسه‌ها،به يكباره رو به كاهش نهاده‌اند،به طوري كه تخمين زده مي‌شود كه تقريبا 90 درصد از صيد كوسه در قرن بيستم افت كرده است.
صادرات جهاني باله كوسه از سال 1980 تاكنون چند برابر شده است. افزايش سريع صيد اين گونه در ابتدا به خاطر تقاضاي زياد براي باله‌هاي آن بوده ولي بعدا به خاطر گوشت و غضروفشان به شدت مورد بهره‌برداري قرار گرفته‌اند.ماهيان پلاژيك بزرگ نظير كوسه‌ها، تون‌ها، اره ماهي‌ها و مارلين‌ها نقش عمده‌اي در ساختار و تنظيم عملكرد جمعيت گونه هاي دريايي دارند.
كاهش ذخاير كوسه در سطح جهاني باعث گرديد كه انجمن‌هاي بين‌المللي حفظ و بقاي حيات وحش و ساير انجمن‌هاي مرتبط با اين پديده در اين مورد تدابيري انديشيده و ضمن نظارت بر مديريت صيد كوسه برنامه‌هاي اصلاحي تدوين نمايند. انجمن‌هايي مانند CITES (كه 130 كشور جهان عضوآن هستند، 1995،5،‌Shark news 3 ) و يا اتحاديه حيات وحش اقيانوس ocean wildlife campaign در آمريكا و يا طرح مديريت كوسه اقيانوس اطلس در كانادا، ياانجمن اروپايي ماهيان غضروفي و IUCN،1995)TRAFFIC،5،shark news 4 ( ازآن جمله اند.
با اين حال عدم اطلاعات دقيق از ميزان صيد و تنوع گونه‌اي و زيست‌شناسي كوسه‌ها باعث شده كه تصوير روشني از وضعيت‌ ذخاير كوسه دراكثر مناطق جهان و به ويژه آبهاي ايران وجود نداشته باشد.بيش از20هزار گونه ماهي استخواني در دنيا وجود دارند، در حالي كه فقط 350 گونه يا به قولي ديگر 400 گونه كوسه در دنيا موجود است.
روش‌هاي متداول صيد كوسه ماهيان در دنيا
در اكثر روش‌ها كوسه ماهيان به عنوان صيد ضمني محسوب مي‌گردند نه يك صيد هدف. هرچند كه در حال حاضر به دليل تقاضاي زياد بازار مصرف، در بعضي از كشورها كوسه‌ها را به عنوان صيد هدف صيد مي‌نمايند و پوست، گوشت و باله‌هاي آنها را در جهت مصارف مختلف صنعتي وپزشكي مورد استفاده قرار مي‌دهند.با اين وصف در بعضي از كشورها از جمله ژاپن وكوبا كوسه ماهيان به عنوان هدف صيد مي گردند ودر استحصال آنها روش صيد رشته قلاب(Long line ) به عنوان ابزار تخصصي استفاده مي گردد.البته در روش صيد ترال كه در ساير كشورها رواج دارد نيز كوسه به صورت ضمني صيد مي گردد.همچنين در ايران روشهاي صيد ترال،گوشگير،قلاب توسط صيادان بكار گرفته مي شود كه در اين تورها نيز اين گونه با درصد هاي مختلف (بسته به نوع تور)به صورت ضمني مشاهده مي گردد.
پراكنش كوسه ماهيان در جهان
طبق بررسي به عمل آمده و همچنين تحقيقات صورت پذيرفته از سوي FAO كوسه ماهيان با توجه به تنوع گونه‌اي و قابليت حركتي آنها ، از سطح تا عمق آب درياها و اقيانوسها و در اكثر نواحي زيست مي‌كنند. طبق ترجمه كتاب FAO پراكنش كوسه ماهيان به شرح زير عنوان گرديده است.
•محدوده ناحيه شرقي و شمالي خليج فارس تا قسمت جنوبي هند تا سريلانكا
•شرق اقيانوس هند و اقيانوس آرام غربي و از شرق به تايلند، چين، جاوه و برونئي
•مناطق قاره‌اي و آبهاي ساحلي – جزيره‌اي
در منطقه شرقي و شمالي خليج فارس و در آبهاي ايران گونه غالب موجود بر اساس آنچه كه ساحل آوري مي شود،كوسه چانه سفيد(oncharhinus dussumieri ) است.
گونه كوسه چانه سفيد Carcharhinus dussumieri
غالب صيد استحصالي شناورهاي صيادي در آبهاي جنوب همين گونه است .كوسه‌اي كوچك با بدن قوي و نيرومند است. پوزه كاملا دراز و وسيع و كوه مانند مي‌باشد كه طول آن معمولا كوتاهتر از عرض دهان ولي تقريبا مساوي با فضاي بين دو بيني است .
اسپيراكل وجود ندارد. باله سينه‌اي كوتاه و كمي خميده و نوك آن باريك و زاويه‌دار است . برجستگي بين دو باله پشتي موجودوبعضاوجودندارد.حداكثرطول آن به يك متر مي‌رسد . باله چرب و روغن جگر آن بسيار با ارزش است(ترجمه از كتاب FAO ). تعداد بچه‌ها در هر بار زاد آوري به يك تا چهار عدد مي‌رسد. اندازه نوزادان در زمان تولد حداكثر تا 40 سانتي متر مي‌باشد. در ضمن براي انسان هم خطرناك نيست.
گونه مشابه:گونه carcharhinus sealei تنها گونه مشابه در ايران است . با اين تفاوت كه پوزه معمولا باريكتر، لبه برجستگي‌هاي جانبي دندانهاي فك بالا صاف، اولين باله پشتي و باله‌هاي سينه‌اي هلالي و لبه عقبي اولين باله پشتي عميقا مقعر است
مناطق عمده صيادي و زمان صيد كوسه ماهيان
در هر چهار استان جنوبي كشور صيد كوسه مشاهده مي‌گردد البته بايد يادآور شد كه در برخي مناطق علي الخصوص سيستان و بلوچستان صيد كوسه مخصوصا به خاطر فروش باله آن به كشور پاكستان با يك روند صعودي مواجه بوده كه خود زنگ خطري را براي اكوسيستم آبي و شيلات به صدا در آورده است.
مناطق عمده صيادي و زمان صيد كوسه ماهيان
(براي مشاهده جدول به پيوست 1 مراجعه نمائيد)
بنا به تحقيقات به عمل آمده كوسه ماهيان در اكثر ماه هاي سال داراي قدرت باروري و توليدمثل هستند. بنابراين بنا به بررسي هاي صورت گرفته،زمان تخمريزي وصيد اين گونه نزديك بوده و معمولا از دي ماه تا شهريور سال آينده متغير است.
ممنوعيت صيد كوسه ماهيان
با توجه به توضيحات ذكر شده پروژه‌ها، تحقيقات و بررسي‌هاي مختلفي در راستاي حفظ و بازسازي ذخاير كوسه ماهيان با همكاري سازمان شيلات و موسسه تحقيقات شيلات انجام گرفته است و با توجه به نتايج به دست آمده متفق القول بر اين باورند كه ذخاير اين گونه با ارزش شديدا مورد تهديد واقع شده و اين گونه با اهميت كه نقش بسيار حياتي در اكوسيستم‌هاي دريايي را ايفا مي‌كند درحال منقرض شدن است.
لذا با توجه به حساسيت‌هاي به وجود آمده چند سالي است شيلات در جهت قانونمند شدن صيد و صيادي و همچنين اعمال يك مديريت صيد بهينه ممنوعيت صيد كوسه ماهيان را اجرا نموده است كه معمولا در شش ماهه اول هر سال اين ممنوعيت را اعمال مي‌نمايد. لذا تاكنون اين اعمال ممنوعيت نتوانسته از صيد بي رويه آنها جلوگيري نمايد كه خود دلايل مختلفي دارد:
-اول اين كه ابزار كنترلي دقيق و همچنين امكانات لازم در جهت جلوگيري از صيد در فصول ممنوعه موجود نيست.
-از طرفي به دليل اين كه كوسه ماهيان از سطح تا عمق آب زيست مي‌كنند به عنوان صيد ضمني در تورهاي صيادي گرفتار مي‌شوند.
در هر چهار استان صيد كوسه ماهيان به عنوان يك صيد ضمني محسوب گشته نه يك صيد هدف. البته بايد تاكيد نماييم كه صيد ضمني كوسه ماهيان بسيار بالا بوده كه خود حساسيت موضوع را بيش از پيش نمايان مي‌سازد.
تورهايي كه كوسه ماهيان با آن در صيد سنتي صيد مي‌شوند عموما تورهاي گوشگير هووري بوده است كه براي صيد تون ماهيان استفاده مي‌گردد . در روش صيد ترال كه توسط كشتي‌هاي ترالر در فصول صيد ميگو و ماهي انجام مي‌گيرد نيز كوسه ماهيان در اندازه هاي مختلف صيد مي گردند. البته بعضي از تورهاي ميش ماهي، تور شيري، سنگسري، صبوري و حلوايي نيز به صورت پراكنده كوسه ماهيان و البته به عنوان صيد ضمني مشاهده مي‌گردند و ساير موارد كه در جدول درج گرديده است.
در ضمن در اكثر شناورهاي صيادي صيد كوسه ماهيان به صورت يك كار روتين در آمده است و صيادان بعد از صيد باله ها را جدا نموده وگوشت آنها را نيز براي عرضه به بازار به عاملان خريد به فروش مي رسانند.البته لازم به توضيح است كه عموم كوسه هاي استحصالي بارور بوده و داراي جنين هستند كه متاسفانه عملا از گردونه اكوسيستم هاي آبي خارج مي شوند. بنابراين تهديد جمعيت آنها با جديت بيشتري بايد دنبال شود.
ارزيابي ذخاير كوسه ماهيان (گونه كوسه چانه سفيد carcharhinus dussumieri )
طبق بررسي‌ها و تحقيقات سالهاي گذشته، تاكنون ارقام مختلفي به عنوان وزن توده زنده كوسه ماهيان ذكر شده است .يادآوري مي شود بيشتر تراكم كوسه ماهيان در مناطق با عمق 30 متر بوده و با كاهش عمق آب از تراكم آنها كاسته مي‌شود از طرفي بيشترين فراواني در رده‌هاي طولي 56-52 و 67-63 سانتي متر بوده، همچنين ميانگين طولي كوسه چانه سفيد 4 /65 سانتي متر بوده ولي درطول‌هاي 47- 89 سانتي متر نيز است.
بررسي‌هايي كه در سال‌هاي گذشته اكنون انجام گرفته وزن توده زنده كوسه ماهيان را متفاوت اعلام نموده‌اند كه براي روشن شدن موضوع به چند پروژه انجام شده زيراشاره مي شود:
- در سال 1376 در راستاي پروژه مساحت جاروب شده موسسه تحقيقات وزن توده زنده گونه كوسه چانه سفيد 201 تن برآورده گرديده است.
- طبق يك بررسي ديگر وزن زي توده اين گونه 234 تن بوده (خورشيديان و نياميمندي 1376)
- در سال 1382 نيز وزن توده زنده 430 تن تخمين زده شد.
ذخاير ساير گونه‌ها نيز 330 تن برآورده شده (نياميمندي 1381) و بررسي‌هاي ديگر ارقام و اعداد مختلفي را نشان مي دهد.
- در سال 66- 65 سازمان خوار وبار جهانيFAO ميزان قابل برداشت كوسه ماهيان از كل آبهاي خليج فارس را 7000 تن اعلام كرده بود كه اين رقم در آن زمان منطقي‌تر به نظر مي رسيد.در ضمن بايد تاكيد گردد كه ميزان كل صيد كوسه ماهيان در سال 82 حدود 11 هزار تن بوده است.
تجزيه و تحليل
با توجه به اطلاعات موجود مشاهده مي شودكه در مجموع سه ماه اول و سه ماهه آخرسال بيشترين صيد را داريم و استان هرمزگان بيشترين ميزان و بوشهر كمترين ميزان صيد را دارا هستند.
نكته مهمي كه از آمار هفت ساله اخير در چهار استان جنوبي بر مي آيد ثابت ماندن ميزان كل صيد اين گونه است كه با توجه به تجزيه وتحليل هاي آماري و شاخص هاي ارزيابي ذخاير، بحراني بودن وضعيت ذخيره كوسه ماهيان را نشان مي دهدكه خود اتخاذ تمهيداتي براي بازسازي ذخيره را الزامي مي كند.
ضرورت‌هاي تدوين برنامه جامع مديريت صيد كوسه ماهيان
با توجه به با ارزش بودن ذخاير اين گونه از آبزي و صيد بي رويه آنها جا دارد تمهيدات بيشتري را در جهت مديريت صيد آن‌ها اعمال نماييم.
- در جهت هماهنگ شدن با دستور العمل، آيين نامه‌ها و ساير قوانين موجود در سطوح فرامنطقه‌اي و اهميت به قوانين و مقررات بين‌المللي درياها و اقيانوس‌ها و رعايت مقررات سازمان‌هاي حافظ محيط زيست در خصوص آبزيان حفاظت شده از جمله كوسه، لاك‌پشت و وال نياز به انجام يك برنامه مدون- با توجه به خصوصيت هاي جغرافيايي و اكولوژيكي خليج فارس و درياي عمان – و هم سو با مقررات و موازين جهاني داريم.
- در همين راستا براي قاچاق باله كوسه ماهيان به كشورهاي همسايه نيز بايد تمهيداتي انديشيده شود.
- لزوم تدوين و اجراي يك برنامه منظم ودقيق مديريت صيدي براي حفظ و بازسازي ذخاير كوسه ماهيان با توجه به نقش آنها در جهت حفظ و پايداري اكوسيستم‌هاي آبي .
- با توجه به هم آوري بسيار پايين 2 تا 16 عدد بر حسب گونه(سرچكشي 16عدد،چانه سفيد 4 عدد)،عمر طولاني اين گونه ها نسبت به ساير آبزيان خليج فارس و درياي عمان و اين كه در تمامي ماههاي سال داراي قدرت توليد مثلي و زاد آوري هستند، اهميت حفظ ذخاير و همچنين دشواري بازسازي ذخيره آن ها نمايان تر مي شود.
در ضمن بايداذعان كرد كه ممنوعيت‌هاي اعمال شده در طي سال‌هاي گذشته نتايج قابل قبولي را در بر نداشته است بنابراين در پيش گرفتن تدابير جديد، جدي و قابل اجرا در شرايط خاص آبي- اقليمي و اجتماعي صيادي ايران به شدت احساس مي شود كه در بخش پيشنهادهابه برخي از آنها اشاره مي شود.
پيشنهادها
- اجراي طرح هاي تحقيقاتي مديريت صيدي با هدف تدوين الگو هاي جديد كنترل زماني،مكاني و ابزاري صيد
- اجراي طرح زيست سنجي دراز مدت گونه هاي شاخص به همراه جمع آوري دقيق ترآمار صيد همان گونه ها
- اجراي پروژه هاي ارزيابي ذخايرگونه هاي غالب ايران در خليج فارس و درياي عمان در صورت لزوم
- ممنوعيت كلي صيد گونه هاي آبزي طي يك دوره زماني خاص در صيد گاه هاي همگن با توجه به شرايط صيد چند گونه اي و عمق كم اكثر صيد گاه ها
- توجه بيشتر به برنامه هاي آموزشي و ترويجي اهميت كوسه ماهيان در پايداري اكوسيستم هاي آبي و جلب مشاركت بدنه صيادي در مرحله اجرا
- اطلاع رساني و افزايش آگاهي صيادان و گروه هاي بهره برداردر خصوص اهميت حفظ كوسه ماهيان و نقش آنها در تعامل اكوسيستم هاي آبي
- حضور پررنگ يگان حفاظت منابع آبزيان در صيدگاه ها
يادآوري مي شود تعدادي از پيشنهادهاي فوق قبلا توسط بخش امور صيد شيلات در استان هاي ساحلي به اجرا در آمده و تعدادي نيز در حال بررسي و تدوين است.اما براي گرفتن نتيجه مطلوب بايد مجموعه منسجم و موثري از تدابير فوق با عزم جدي وهماهنگي و همكاري ساير سازمان هاي ذيربط در مناطق جنوبي به اجرا در آيد.

www.shilat.com

مرواريد سياه و عوامل تعيين كننده ارزش آن

مرواريد سياه از صدف مرواريدساز لب سياه (Pinctada Margaritifera) كه در آبهاي پلي‌نزياي فرانسه وجود دارد بدست مي‌آيد. مرواريد سياه به شدت كم است و فقط يكي از صدفها از حدود 000/10 صدف خوراكي شامل مرواريد است. مرواريد سياه در دهه 1900 تقريباً به طرف نابودي مي‌رفت اين صدفها با تقاضاي زيادي روبرو بودند مخصوصاً مادر صدفها كه بخاطر پوسته زيبايشان متقاضيان زيادي داشتند. خوشبختانه صدف لب‌سياه نجات داده شد و حالا در مزارع دريايي از صدفهاي مزرعه در صخره‌هاي مرجاني در پلي نزيا مرواريد سياه بدست مي‌آيد. بيشتر اين مزارع پرورش مرواريد در Tuamoto و Gambier هستند و شكل, رنگ و درخشندگي آنها از صدفهاي طبيعي زيباتر است. مرواريدهاي سياه پرورشي داراي قطر از حدود 8 ميلي‌متر تا حدود 25 ميلي‌متر هستند كه 25 ميلي‌متري بزرگترين اندازه آن است كه تاكنون پيدا شده مرواريد سياه با قطر 12 اينچ يا بزرگتر به ندرت يافت مي‌شود. اين مرواريدها مي‌توانند خيلي بزرگ باشند زيرا صدف لب سياه تا اندازه 12 اينچ متر و وزن 10 پوند رشد مي‌كند. بيشتر مرواريدهاي سياه, واقعاً سياه نيستند رنگهاي آنها مي‌تواندنقره‌اي روشن, خاكستري, سبز, زرد, مسي, سبز يا صورتي باشد و سطح ظاهر مرواريد مثل طاووس است كه از همه رنگ دارد.

مرواريد سياه، مرواريد خاكستري، مرواريد پلي نزيا:
اينها نامهاي جادوئي هستند كه براي آن در نظر گرفته مي‌شود و منشاء اين جواهر از دريا مي‌باشد. مرواريد، هديه اي از سوي خداست كه به شكل و رنگ كامل در عمق فيروزه‌اي آبهاي مرداب پلي نزيا يافت مي‌شود گنج پنهاني جزاير مرجاني, بصورت يك نماد سلطنتي تصور مي‌شد. يك جسم طبيعي كه بوسيله انسان كاشته مي‌شد و اين عنصر زيبا را مي‌ساخت اين جسم از زماني كه در دل صدف لب سياه كاشته مي‌شود درخشش و زيبائيش را بيش از دو سال كامل مي‌كند. كشت‌دهنده مرواريد دائماً به مزارع سركشي مي‌كند, مثل يك پدر كه از پسرش مراقبت مي‌كند. وقتي كه آب و هوا طوفاني باشد او آنها را به عمق بيشتر مي‌برد و زماني كه آب و هوا گرم باشد او آنها را به جاي خنك مي‌برد. اين مرواريدها احتياج به قالبگيري و شكل‌دهي ندارد, بالابردن زيبايي طبيعي آن با وجود جواهرهاي ديگر نشان‌دهنده ارزش بالاي آن است و بنابراين كشاورز مرواريد نمي‌تواند كمتر از اين ارزش را از مرواريد كه يك هدف خدايي است انتظار داشته و آن را به دستهاي كاردان واگذار نكن دكه او مي‌تواند اين زيبايي شاهانه را ارزش‌گذاري كند.

پنج‌عامل تعيين‌كننده درجه و ارزش مرواريد سياه
1ـ اندازه:
در جزيره Cook صدف لب سياه مرواريد با ميانگين قطر 10 الي 11 ميلي‌متر توليد مي‌كند. در صورتي كه اين ساي مي‌تواند تا 18 ميلي‌متر بالا برود. مرواريد بالاي 13 ميلي‌متر خيلي نادر است و درصد كمي را نشان مي‌دهد.

2ـ رنگ:
فوق‌العاده‌ترين مرواريدها, مرواريدهاي سياه هستند تركيب رنگ سياه خاكستري در جزيره Cook از تركيب يك گروه كثير از مرواريد سياه با گروه پوسته رنگين‌كماني بدست مي‌آيد حد وسط بين سبز, صورتي, قرمز, آبي رودخانه‌اي, پلاتين و رنگهايي مثل پرهاي طاووس, آن را برجسته مي‌سازد. مرواريد سياه مشهورترين رنگهاي تمام‌نشدني را براي رنگهاي گرافيكي دارد.

3ـ درخشش:
درخشش و انعكسا سطح مرواريد مثل نور چراغ است. گرم و جذاب, اين يك مزيتا ست كه با نور طبيعت و نماي ذهني تماشاگر تركيب مي‌شود.

4ـ شكل:
شكل مرواريد شامل گروه, تقريباً گرد, قطره‌اي, بي‌تناسب (بي‌شكل), دايره‌اي و تكمه‌اي مي‌باشد. طبيعت و پوسته ميزبان نهايتاً آخرين شكل مرواريد را تعيين مي‌كند اما اشكال متفاوتي وجود دار دكه آنها فقط با قدرت تصور به خود مي‌گيرند.

5ـ رويه يا سطح:
علاوه بر كيفيت كه قبلاً اشاره شد مرواريد‌هاي خوب خيلي كم سطح نشانه‌گذاري شده يا گودي دارند. بعضي داراي سطح صاف‌تري هستند اما در مرواريدهاي طبيعي خيلي غيرعادي است كه سطح صاف وجود داشته باشد در عوض آنها شاهد خوبي از هنر طبيعت و شهادت خلقت مرواريد هستند.

تشريع ساختمان صدف لب سياه (Pinctada margaritifera)
پوسته اين گونه در بسياري از نواحي گرمسيري آبهاي اقيانوس هند از خليج‌فارس تا خليج‌كاليفرنيا و از ژاپن از جزاير جنوبي اقيانوس آرام توزيع شده است. مخصوصاً‌ اين صدفها در جزاير Cook , فيجي, تونگا, ساموآ, New Caledonia فيليپين, پاناما و خليج كاليفرنيا ديده شده‌اند.
صدفهاي بالغ مي‌توانند به قطر 30 سانتي‌متر (8/11 اينچ) با وزن بالاي 5 كيلوگرم (11 پوند) برسند. نمونه خيلي كم آن به وزن 9 كيلوگرم (8/19 پوند) رسيده است.
اين گونه خصوصيات عجيبي دارند و آن اين است كه يك تغيير جنسيت به طور عادي در دوره زندگي دارند. بعد از 2 تا 3 سال آنها مي‌توانند توليد مثل كنن ديك چيز غيرعادي در مورد صدف ماده مقدار توليد تخمها مي‌باشد كه حدود 40 ميليون در هر بار است و بقاء اين گونه در محيط طبيعي را تا حدودي تضمين مي‌كند. هر كجا اسپرم باشد و به طور تصادفي با اين تخمها برخورد كند لقاح شروع مي‌شود.
تعدادي از لاروها طعمه موجودات دريايي مي‌شوند كه پلانكتونها را مي‌خوردند, مثل مرجانهاي صخره‌اي, صدفهاي جوان زنده مانده كهد و كفه‌ايها را به وجود مي‌آورند,‌ اسپات ناميده مي‌شوند. اما آنها هدف شكارچيان زيادي قرار مي‌گيرند مثل هشت‌پا, خرچنگ, ستاره دريايي.

www.shilat.com

چگونه ماهي سالم بخريم و چگونه مصرف كنيم

	توجه به محصولات شيلاتي به عنوان يك ماده غذايي سالم و كامل كه از يك سو مواد آسيب زاي كمتري داشته و از سوي ديگر در پيشگيري از وقوع بيماريها عامل مؤثري به شمار مي رود طي يك دهه اخير رشد چشمگيري كرده است. اغلب مردم از خواص و ارزشهاي غذايي آبزيان اطلاع دارند ,اما با شيوه هاي مصرف صحيح آن يا به عبارت ديگر با فرهنگ مصرف آبزيان آشنايي كمتري دارند. بنابراين تلاش براي گسترش و ترويج فرهنگ مصرف آبزيان به گونه اي كه مصرف كننده بتواند با اطلاعات و آگاهي صحيح اقدام به تهيه و مصرف گوشت آبزيان كند، يكي از اقدامات مهم به حساب مي آيد. امنيت غذايي و بهداشت و سلامت افراد جامعه در گرو استفاده مناسب و صحيح مصرف كنندگان از آبزيان است. سايت شيلات ايران با اين هدف كه بتواند گروه هاي مختلف جامعه را با اين فرهنگ بيشتر آشنا كنددر بخش خوراك آبزيان, مطا لب ويژه اي به منظور آشنايي بيشتر شما با مصرف صحيح آبزيان و شيوه هاي طبخ و نگهداري و شناخت آبزيان ارائه مي كند. نحوه پاک کردن ماهي ابتدا ماهي را مي شو ييم .سپس آن را داخل آبکش مي گذاريم تا کمي از آبشش گرفته شود بعد از آن ماهي را در سيني مي گذاريم و فلس آن را مي کنيم . براي کندن فلس ماهي دم ماهيبا دست چپ مي گيريم و با دست راست توسط چاقو نيز فلس ماهي را در خلاف جهت خواب فلس جدا مي کنيم. بهتر است براي جلوگيري از پاشيده شدن فلس ها به اطراف اين کار در داخل يک ظرف بزرگ که آب داشته باشد انجام شود. پس از کندن فلس ماهي باله هايش را مي بريم توسط قيچي يا چاقو در اين مرحله دقت کرد که خار به دست آسيب نرساند. پس از اين مرحله امعا و احشا ي ماهي را خارج مي کنيم به اين منظور توسط چاقو از زير آبششها به طرف دم با چاقو چاک مي دهيم و امعا و احشا ي ماهي(مي توان از امعا و احشا ي بعضي ماهي را مصرف پس از خارج نمو دن مصرف غذايي کرد وکيسه صفرا ماهي را بايد دقت کردکه سالم در آورد ه شود اگر تر کيد امحا و احشاي ماهي تلخ مي شود). براي بريدن سر ماهي (اين کار بستگي به سليقه و نوع غذاي طبخ شده دارد ).از محل زير و کنار شکاف آبششها به طرف بال سر گوشت را مي بريم بعد از آن با دو دست سر وتنه ماهي را نگه مي داريم و دست را به طرف پايين و داخل فشار مي دهيم تا سر از تنه جدا شود . گوشت باقيمانده را نيز توسط چاقو مي بريم بعد از اين عمل ماهي را با آب سردمي شوييم و با توجه به نوع غذا برش مي دهيم . گاهي ماهي را به صورت فيله در مي آورند.به اين منظور ماهي را طوري روي تخته قرار مي دهيم که پشت ماهي به طرف ما باشد آن گاه يک چاقو نيز از طرف سر تا دم ماهي را کم کم از کنار ستون مهره ها تا شکم برش مي دهيم.اين کار را به آرامي انجام مي دهيم تا فيله طرف ديگر را جدا سازيم. اگر تعدادي از استخوانها ماهيان استخواني (کپور-سفيد-اردک وغيره).بر روي فيله باقي ماندمي توان آن را از گوشت جدا کرد. طرز تشخيص ماهي سفيد نر از ماهي ماده ماهي نر داراي گوشت بيشتر وخوشمزه تر از ماهي ماده مي باشد.سر ماهي سفيد نر داراي خالهاي سفيد است تنها علامت مشخص ماهي نر است. معرفي چند نوع ماهي 1-ماهي سوف :شبيه ماهي سفيد است . که اندازه کوچک آن نيز براي فروش فراوان است . گوشت ماهي سوف بسيار لطيف و تيغ آن کمتر است. 2- ماهي کفال : داراي بدن کشيده و پوست تيره داراي فلس واستخوان آن کم و به صورت درسته در مي آيد. 3- ماهي آزاد- اين ماهي يکي از بهترين انواع ماهي به اندازه مختلف وگران است . گوشت آن چرب و بدون تيغ وتيز است و بهترين طبخ آن کباب است. 4- ماهي قزل آلا- يکي از لذيذ ترين انواع ماهي است .گوشت آن کم چربي و بدون تيغ ريز فلس مي باشد . پشت ماهي قزل آلا داراي خا لهاي ريز قرمز بسيار زيباست و نوع ديگر آن که مصنوعا"پرورش داده مي شود . خالهاي سياه رنگ دارد. 5- ماهي اوزون برون-از اين ماهي خاويار تهيه مي شودوداراي پوست کلفت وچربي بسيار((البته يک نوع آن زياد است براي کباب کردن مناسب نيست.))وبدون تيغ ريز وداراي غضروف است براي طبخ آن بايد پوست گرفته شود که بهترين طرز طبخ اين ماهي کباب يا داخل فر مي باشد. 6- ماهي حلوا – اين ماهي در جنوب ايران يافت مي شود .شکل آن گرد و پهن است و اندازه کوچک يا متوسط است. که نوع متوسط آن مناسب و چربي آن کم وبدون تيغ ريز و داراي فلس هاي ريز است که بايد قبل از طبخ فلس آن را با لبه تيز کارد تراشيد. 7- ماهي ميگو نوعي از ماهيان جنوب است .که داراي پوست کلفت مي باشد و به صورت يک منحني مي باشد که اول بايد پوست آن را گرفت و رگه داخل شکم داراي که جزء امعا ماهي منصوب مي شود که به صودت سو خاري يا کباب يا پفکي مصرف مي شود. 8- ماهي شير: نوعي ماهي جنوب که تقريبا"ماهي بزرگ و پوست کلفت و طوسي و مشکي مي باشد . که به صورت قطعات بريده مي شود و به صورت سرخ کرده يا همراه سس مصرف مي شود و تقريبا" مثل ازون برون شمال و بدون استخوان ريز مي باشد. راهنماي تشخيص ماهي منجمد سالم از آن جا که استفاده از ماهي تازه براي همه مصرف کنندگان ميسر نيست لذا بخش زيادي از مصرف ماهي به صورت منجمد است. ((مشخصات ماهي منجمد مناسب و سالم به اين صورت است )). 1-بدن ماهي پس از رفع انجماد هنوز حالت درخشندگي دارد و فاقد تيرگي پاکيزگي است . 2- حالت ارتجاعي و سفت بودن گوشت ماهي بعد از انجماد نيز حفظ مي شود به طوري که فشار انگشت روي گوشت آن سبب فرورفتگي دائمي نمي شود. 3-گوشت سالم ماهي منجمد هنگام پخته شدن يا سرخ کردن از هم وارفته وسفت مي باشد. 4-ماهي منجمذ سالم پس از رفع انجماد آبچک چنداني ندارد و گوشت آن آبدار است . 5- هنگام خالي کردن امعا و احشا ي ماهي بوي نا مطبوع به مشام نمي رسد و گوشت آن خشک نيست. در هنگام خريد ماهي دقت لازم مبذول کرده و ازسلامت وتازگي ماهي اطمينان حاصل وبيشتري انرژي ومواد غذايي از ماهي جذب بدن شود. www.shilat.com

خواص ماهی

ماهی ماهي ماده غذايي مفيدي است كه در مناطق شمالي و جنوبي كشورمان يعني مناطقي كه در كنار دريا واقع شده‌اند، جزو مواد اصلي و اساسي برنامه غذايي مردم اين مناطق محسوب مي‌شود.
ماهي داراي ارزش تغذيه اي بسيار بالايي است و اكثر مواد مغذي مفيد و ضروري براي انسان را به تنهايي داراست. ولي ويژگي مخصوص ماهي كه آن را بين ساير مواد غذايي حائز اهميت خاص ساخته است، نوع چربي موجود در آن است. ماهي و محصولات دريايي با وجود آن كه جزو مواد غذايي حيواني هستند، ولي از نظر تركيب چربي با ساير مواد حيواني متفاوت‌اند. چربي موجود در مواد غذايي حيواني به طور عمده حاوي تركيباتي به نام اسيدهاي چرب اشباع شده هستند كه اين تركيبات موجب بالا بردن كلسترول و ساير چربي‌هاي نامطلوب خون مي‌شوند. بنابراين افراط در مصرف چربي‌هاي حيواني، سلامت قلب و عروق را به خطر انداخته و در نهايت منجر به سكته‌هاي قلبي و مغزي مي‌شود. ولي ماهي و آبزيان با وجود آن كه از دسته مواد غذايي حيواني هستند با اين حال نوع چربي موجود در آنها مشابه مواد گياهي است و از اسيدهاي چرب اشباع نشده به نام امگا 3 در آبزيان وجود دارد كه اثرات بسيار مهمي‌در سلامت انسان به عهده دارد و در پيش‌گيري از بسياري از بيماريها و كنترل و كمك به بهبود اختلالات و عوارض مختلف نقش مهم و سازنده‌اي به عهده دارد. جالب است بدانيم كه چربي موجود در بافت‌هاي ماهي و آبزيان تنها موجب افزايش كلسترول و ساير چربي‌هاي نامطلوب خون و عوارض قلبي و عروق كمك مؤثري نيز مي‌كند. ماهي از منابع بسيار خوب پروتئين محسوب مي‌شود. پروتئين موجود در ماهي از نظر كميت و كيفيت قابل توجه است، بدين معني كه پروتئين موجود در ماهي به شكلي است كه به آساني در دستگاه گوارش هضم و جذب مي‌شود و به طور تقريبا كامل در بدن به مصرف مي‌رسد. ماهي يكي از منابع خوب آهن است و آهن در خونسازي و همچنين در حفظ مقاومت بدن در برابر ميكروب‌ها نقش مهمي‌به عهده دارد. آهن موجود در ماهي به گونه‌اي است كه جذب آن در دستگاه گوارش آسان بوده و به خوبي در بدن به مصرف مي‌رسد. علاوه بر آن آهن موجود در ماهي، جذب آهن منابع گياهي را هم افزايش مي‌دهد بنابراين نقش مهمي‌در پيشگيري از كم خوني ناشي (لينك)از فقر آهن به عهده دارد. ماهي حاوي مقدار قابل توجهي ويتامين‌هاي گروه "B" در تنظيم فعاليت سلول هاي عصبي و در نتيجه در سلامت سيستم عصبي و نيز در سلامت پوست تاثير دارند. همچنين بعضي از انواع ويتامين‌هاي گروه "B"در خون سازي نيز مؤثرند. بنابراين با مصرف ماهي مي‌توانيم به سلامت اعصاب، شادابي، طراوت پوست و پيشگيري از كم خوني كمك كنيم . ماده مغذي ديگري كه در ماهي به مقدار كافي وجود دارد روي(لينك) مي‌باشد. روي يك ماده مغذي است كه در رشد كودكان و نوجوانان و نيز در بلوغ جنسي نوجوانان تاثير مهمي‌دارد. كمبود اين ماده مغذي در دوران رشد موجب كوتاهي قد و در صورت كمبود شديد باعث كوتولگي مي‌شود. همچنين در دوران بلوغ منجر به تاخير در بلوغ جنسي مي‌شود. ماهي اين ماده غذايي مفيد با دارا بودن روي به ميزان كافي مي‌تواند به رشد و تنظيم بلوغ جنسي كمك كند. ماهي از منابع غني فلوئور در سلامت و استحكام دندان‌ها و در پيشگيري و پوسيدگي دندان تاثير مهمي‌دارد. پس با مصرف ماهي مي‌توانيم به سلامت و استحكام دندان‌هاي خود كمك كنيم فلوئور همچنين در پيشگيري از استئوپروز يا پوكي استخوان(لينك) مؤثر است. ماهي دريا از بهترين منابع يد به حساب مي‌آيد. يد يكي از مواد مغذي است كه تاثير مهمي‌در سلامت انسان دارد. يد در رشد اثرات قابل توجهي دارد و كمبود آن موجب اختلال در رشد و كوتاهي قد مي‌شود. بنابراين مصرف ماهي به مقدار كافي در دوران رشد ضروري است. يد همچنين در تكامل سيستم عصبي نقش مهمي‌دارد و چنانچه خانم‌ها در دوران بارداري مبتلا به كمبود شديد يد باشند، كودكانشان علاوه بر اختلال در رشد جسمي‌دچار عقب افتادگي ذهني نيز مي‌شوند و اين مشكل تا آخر عمر گريبان‌گير آنان خواهد شد. همچنين كمبود يد در شير مادر مي‌تواند منجر به اختلال در رشد جسمي‌ و ذهني كودك شيرخوار بشود.
مصرف ماهي "2" تا"3" بار در هفته در برنامه غذايي مادران باردار و شيرده مي‌تواند اثرات مثبتي در رشد جسمي‌و ذهني جنين و نوزاد داشته باشد. نقش ديگري كه يد در سلامت انسان به عهده دارد تاثير آن در متابوليسم مواد انرژي‌زا است. كمبود يد موجب كاهش متابوليسم مواد انرژي‌زا در بدن
شده و در نتيجه منجر به افزايش وزن و چاقي مي‌شود. يد در توليد مثل نيز مؤثر است و افراد مبتلا به گواتر ناشي از كمبود يد دچار اختلال در توليد مثل خواهند شد. مصرف ماهي و آبزيان مي‌تواند نياز انسان را به يد تامين كرده و از بروز عوارض ناشي از كمبود يد پيش‌گيري كند. ماهي از منابع خوب فسفر محسوب مي‌شود. فسفر ماده اي است كه همراه كلسيم در سلامت و استحكام استخوان ها تاثير مهمي‌دارد. ماهي‌هايي كه با استخوان مصرف مي‌شوند مانند ماهي كيلكا و ساردين علاوه بر خواصي كه براي انواع ماهي‌ها ذكر شد حاوي مقدار قابل توجهي كلسيم نيز مي‌باشند. بنابراين در رشد، استحكام و سلامت استخوان‌ها و دندان‌ها مؤثرند. ماهي و آبزيان با داشتن خواص تغذيه‌اي بسيار خوب مي‌توانند قسمت اعظم نيازمندي‌هاي تغذيه‌اي ما را تامين كنند. علاوه بر آن به علت داشتن تركيبات خاصي كه در چربي بدن آنها وجود دارد در پيشگيري از بسياري امراض و كنترل و درمان بيماري‌هاي مختلف نقش مهمي‌به عهده دارند. ساردين ، ماهي هاي چرب آبهاي عميق: فوايد آن شامل تامين اسيدهاي چرب ضروري است که براي تکامل سيستم عصبي و سلامت مغز و اعصاب لازم است و براي زنان حامله و شيرده بسيار توصيه مي شود و تاثير آن در درمان افسردگي به اثبات رسيده و همچنين حاوي اسيدهاي چرب امگا 3 است   www.iranmania.com